Σύνοψη: Η ελληνική αυτοδιοίκηση κουβαλά μια μεγάλη αντίφαση: από τη μία αποτελεί τον πιο κοντινό δημοκρατικό θεσμό στον πολίτη, από την άλλη μπορεί να εξελιχθεί σε πεδίο μικρών εξουσιών με μεγάλες φιλοδοξίες. Η διαφθορά και η διαπλοκή δεν εμφανίζονται πάντα με θεαματικό τρόπο. Συχνά κρύβονται πίσω από διαδικασίες, σχέσεις επιρροής, πολιτικές εξαρτήσεις και ένα σύστημα όπου η προσωπική δικτύωση υπερισχύει της θεσμικής λειτουργίας.
———–
Αναλυτικά…
Η δημοκρατία των δημαρχιακών φωτογραφιών και των «ημετέρων»
Υπάρχει ένα ελληνικό πολιτικό ταλέντο που επιβιώνει ανεξαρτήτως εποχής, κυβέρνησης και εκλογικού αποτελέσματος: η ικανότητα να βαφτίζεται η εξουσία «προσφορά» και η προσωπική επιρροή «κοινωνική σχέση».
γράφει ο “Αυτοδιοικητικός”
Και πουθενά αυτό το ταλέντο δεν βρίσκει πιο πρόσφορο έδαφος από την τοπική αυτοδιοίκηση.
Εκεί όπου ο δήμαρχος δεν είναι μια μακρινή φιγούρα στην τηλεόραση, αλλά ο άνθρωπος που συναντάς στην αγορά, στην πλατεία, στην εκδήλωση του συλλόγου. Εκεί όπου 
η πολιτική δεν γίνεται μόνο με προγράμματα, αλλά και με χειραψίες, γνωριμίες, υποσχέσεις και τις περίφημες «εξυπηρετήσεις».
Γιατί ας μην κοροϊδευόμαστε: η διαφθορά δεν χρειάζεται πάντα βαλίτσες με χρήματα και σκοτεινά δωμάτια. Μερικές φορές φοράει γραβάτα, χαμογελάει μπροστά στην κάμερα και μιλάει για «ανάπτυξη».
Το πρόβλημα της αυτοδιοίκησης δεν είναι ότι υπάρχουν άνθρωποι με φιλοδοξίες. Αυτό είναι φυσιολογικό στη δημοκρατία. Το πρόβλημα είναι όταν η φιλοδοξία μετατρέπεται σε μηχανισμό εξουσίας. Όταν ο δήμος αντιμετωπίζεται σαν πολιτικό μαγαζί. Όταν η διοίκηση αρχίζει να λειτουργεί με τη λογική «ποιος είναι μαζί μας» αντί για «τι χρειάζεται η κοινωνία».
Η μεγάλη μόδα των τελευταίων ετών είναι οι «ανεξάρτητες» διοικήσεις. Η λέξη ακούγεται υπέροχη. Καθαρή, ουδέτερη, σχεδόν ηρωική. Αλλά η πραγματική ανεξαρτησία δεν αποδεικνύεται με ένα λογότυπο χωρίς κομματικό χρώμα.
- Αποδεικνύεται όταν μια διοίκηση μπορεί να πει όχι στους ισχυρούς.
- Όταν δημοσιοποιεί αποφάσεις χωρίς να κρύβεται πίσω από τεχνικούς όρους.
- Όταν δεν χρειάζεται έναν κύκλο «δικών της ανθρώπων» για να λειτουργήσει.
Γιατί το μεγαλύτερο πρόβλημα δεν είναι μόνο ποιος αποφασίζει. Είναι ποιοι βρίσκονται γύρω από αυτόν που αποφασίζει.
Κάθε σύστημα εξουσίας δημιουργεί αυλές. Άλλες είναι φανερές, άλλες πιο διακριτικές. Άλλες αποτελούνται από πολιτικούς φίλους, άλλες από επιχειρηματικές σχέσεις, άλλες από ανθρώπους που περιμένουν το δικό τους μικρό κομμάτι επιρροής.
Και κάπου εκεί αρχίζει η επικίνδυνη περιοχή.
- Όταν η διοίκηση παύει να είναι θεσμός και γίνεται παρέα.
- Όταν η κριτική θεωρείται εχθρική πράξη.
- Όταν ο έλεγχος αντιμετωπίζεται σαν προσωπική επίθεση.
- Όταν κάθε ερώτηση βαφτίζεται «λάσπη».
Η ιστορία έχει δείξει ότι οι υγιείς θεσμοί δεν φοβούνται τις ερωτήσεις. Μόνο οι προβληματικές δομές ενοχλούνται από το φως.
Η διαχείριση του δημοτικού χρήματος απαιτεί απόλυτη σοβαρότητα. Έργα, προμήθειες, συμβάσεις και υπηρεσίες δεν είναι προσωπική περιουσία κανενός αιρετού. Δεν είναι προεκλογικό λάφυρο. Δεν είναι εργαλείο δημιουργίας πολιτικών υποχρεώσεων.
Είναι χρήματα πολιτών. Χρήματα ανθρώπων που πληρώνουν φόρους και περιμένουν στοιχειώδη πράγματα: καθαριότητα, υποδομές, ασφάλεια, λειτουργικές υπηρεσίες.
- Όχι επικοινωνιακές παραστάσεις.
- Γιατί υπάρχει και μια άλλη μεγάλη ελληνική συνήθεια: τα εγκαίνια.
- Κορδέλες παντού. Φωτογραφίες παντού. Δηλώσεις παντού.
Η πολιτική της εικόνας πολλές φορές προηγείται της πολιτικής της ουσίας.
Ένα έργο μπορεί να παρουσιάζεται δέκα φορές πριν ολοκληρωθεί μία. Μια ανακοίνωση μπορεί να έχει περισσότερη προβολή από την ίδια την υλοποίηση. Και κάπως έτσι η επικοινωνία γίνεται υποκατάστατο διοίκησης.
Όμως οι δημότες δεν ζουν μέσα στα δελτία τύπου. Ζουν στους δρόμους, στις γειτονιές, στις υπηρεσίες. Και εκεί φαίνεται η πραγματική αξιολόγηση.
Η αυτοδιοίκηση χρειάζεται λιγότερους τοπικούς «ηγέτες» και περισσότερους θεσμικούς διαχειριστές. Χρειάζεται ανθρώπους που αντιλαμβάνονται ότι η εξουσία είναι δανεική.
Γιατί το μεγαλύτερο λάθος κάθε μικρού ή μεγάλου άρχοντα είναι να πιστεύει ότι η καρέκλα του ανήκει.
Δεν του ανήκει. Ανήκει στην κοινωνία που τον εξέλεξε.
- Και η κοινωνία, αργά ή γρήγορα, θυμάται.
- Θυμάται ποιος άνοιξε τις πόρτες και ποιος τις έκλεισε.
- Ποιος έδωσε απαντήσεις και ποιος κρύφτηκε πίσω από δικαιολογίες.
- Ποιος υπηρέτησε τον δήμο και ποιος χρησιμοποίησε τον δήμο για να υπηρετήσει τον εαυτό του.
Η πραγματική μεταρρύθμιση στην αυτοδιοίκηση δεν θα έρθει από μεγάλα λόγια. Θα έρθει όταν η διαφάνεια γίνει καθημερινή πρακτική και όχι προεκλογικό σύνθημα.
Μέχρι τότε, η μάχη θα συνεχίζεται ανάμεσα σε δύο κόσμους.
- Από τη μία, τον δήμο ως δημόσιο θεσμό.
- Από την άλλη, τον δήμο ως προσωπικό φέουδο.
Και οι πολίτες καλούνται να αποφασίσουν ποιον από τους δύο θέλουν να χρηματοδοτούν με την ψήφο τους.
Συνολικά…
Η διαφθορά στην αυτοδιοίκηση δεν είναι μόνο ζήτημα παράνομων πράξεων. Είναι κυρίως ζήτημα κουλτούρας εξουσίας. Όπου απουσιάζει η διαφάνεια, ανθίζουν οι εξαρτήσεις. Όπου λείπει ο έλεγχος, μεγαλώνουν οι πειρασμοί. Οι δήμοι δεν χρειάζονται περισσότερους μικρούς μονάρχες αλλά ισχυρότερους θεσμούς, ανοιχτές διαδικασίες και πολίτες που δεν χειροκροτούν απλώς, αλλά ελέγχουν. Γιατί η δημοκρατία δεν τελειώνει στην κάλπη. Εκεί αρχίζει.
