Σύνοψη: Η αντιπαράθεση για το Σχέδιο «Αριστοτέλης» περνά πλέον από το επίπεδο της πολιτικής πρότασης στο πεδίο της θεσμικής διαπραγμάτευσης. Η ΚΕΔΕ δηλώνει ότι δεν αποδέχεται έναν ανασχεδιασμό του αυτοδιοικητικού χάρτη χωρίς προηγούμενη συμμετοχή των ίδιων των δήμων. Η πρόταση του Αλέξη Τσίπρα προβλέπει περισσότερους δήμους, επαναφορά αυτονομίας σε περιοχές που συγχωνεύθηκαν και αλλαγές στη σχέση κράτους–Αυτοδιοίκησης. Το πραγματικό ερώτημα, ωστόσο, είναι αν η αλλαγή των διοικητικών ορίων μπορεί να αντιμετωπίσει προβλήματα που συνδέονται κυρίως με χρηματοδότηση, αρμοδιότητες, στελέχωση και διοικητική ικανότητα.
———–
Αναλυτικά…
ΚΕΔΕ: Το «όχι» δεν αφορά μόνο τον αριθμό των Δήμων
Μετωπική αντίδραση από την Κεντρική Ένωση Δήμων Ελλάδας προκαλεί το Σχέδιο «Αριστοτέλης» που παρουσίασε ο Αλέξης Τσίπρας για την επόμενη ημέρα της Τοπικής Αυτοδιοίκησης.
Ο πρόεδρος της ΚΕΔΕ Λάζαρος Κυρίζογλου έθεσε ως βασικό ζήτημα τη διαδικασία με την οποία διαμορφώθηκε η πρόταση. Όπως υποστήριξε, οι εκπρόσωποι των δήμων δεν κλήθηκαν να συμμετάσχουν στη συζήτηση ούτε προηγήθηκε θεσμική διαβούλευση με την ΚΕΔΕ.
Το μήνυμα έχει ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς ο αυτοδιοικητικός χάρτης δεν αποτελεί μια απλή διοικητική λεπτομέρεια. Επηρεάζει άμεσα τη λειτουργία των υπηρεσιών, τη στελέχωση, την κατανομή πόρων, τον σχεδιασμό έργων και τελικά την καθημερινή σχέση του πολίτη με τον Δήμο.
Η ΚΕΔΕ, συνεπώς, επιχειρεί να μεταφέρει τη συζήτηση από το «πόσοι Δήμοι» στο «τι Δήμοι χρειάζονται».
- Από τον «Καλλικράτη» στον «Αριστοτέλη»
Η πρόταση Τσίπρα έρχεται να ανοίξει εκ νέου έναν φάκελο που στην Ελλάδα παραμένει πολιτικά και διοικητικά ευαίσθητος.
Ο «Καλλικράτης» περιόρισε δραστικά τον αριθμό των δήμων, από περισσότερους από 1.000 σε 325, με στόχο τη δημιουργία ισχυρότερων διοικητικών μονάδων. Ο «Κλεισθένης» τροποποίησε στη συνέχεια την αρχιτεκτονική αυτή, οδηγώντας στον σημερινό αριθμό των 332 δήμων.
Το Σχέδιο «Αριστοτέλης» κινείται στην αντίθετη κατεύθυνση. Προτείνει τη δημιουργία περισσότερων από 100 νέων δήμων, με τον συνολικό αριθμό να μπορεί να φτάσει ακόμη και τους 482. Παράλληλα, συνδέει τον χωρικό ανασχεδιασμό με την ενίσχυση της τοπικής δημοκρατίας, την αναγέννηση των κοινοτήτων και την οικονομική ενδυνάμωση της Αυτοδιοίκησης.
Πρόκειται ουσιαστικά για διαφορετική φιλοσοφία διοικητικής οργάνωσης: από τις μεγάλες και ισχυρότερες ενότητες σε ένα μοντέλο μεγαλύτερης εγγύτητας προς τις τοπικές κοινωνίες.
- Το κρίσιμο ζήτημα είναι οι πόροι
Εδώ βρίσκεται και το μεγαλύτερο σημείο τριβής. Ένας μικρότερος δήμος μπορεί να βρίσκεται πιο κοντά στον δημότη, όμως χρειάζεται επαρκές προσωπικό, τεχνικές υπηρεσίες, οικονομική δυνατότητα και πρόσβαση σε χρηματοδοτικά εργαλεία για να λειτουργήσει αποτελεσματικά.
Η ίδια η ΚΕΔΕ έχει θέσει το 2026 στο επίκεντρο της ατζέντας της τις αρμοδιότητες, τους πόρους και την αποκέντρωση, ζητώντας ισχυρότερο ρόλο των δήμων στον σχεδιασμό και την ανάπτυξη.
Από την άλλη πλευρά, το Σχέδιο «Αριστοτέλης» δεν περιορίζεται στη χωροταξική αναδιάταξη. Περιλαμβάνει πρόταση για σταθερούς πόρους, μεγαλύτερη οικονομική αυτονομία και επενδυτικό σκέλος χρηματοδότησης, με τον συνολικό σχεδιασμό να κάνει λόγο για εργαλεία ύψους έως 15 δισ. ευρώ σε βάθος πενταετίας.
Άρα, η αντιπαράθεση δεν είναι απλώς για τα όρια των δήμων. Είναι για το μοντέλο με το οποίο θα ασκείται η τοπική εξουσία και κυρίως για το ποιος θα διαθέτει τις αρμοδιότητες και τα αντίστοιχα οικονομικά μέσα.
- Η πολιτική διάσταση της σύγκρουσης
Η χρονική συγκυρία προσδίδει στην αντιπαράθεση και σαφές πολιτικό βάρος. Ο Αλέξης Τσίπρας επιχειρεί να παρουσιάσει τον «Αριστοτέλη» ως συνολική πρόταση αλλαγής της σχέσης κράτους και Αυτοδιοίκησης. Η ΚΕΔΕ, αντίθετα, επιδιώκει να διασφαλίσει ότι καμία θεσμική αλλαγή δεν θα προχωρήσει ερήμην των αιρετών εκπροσώπων των δήμων.
Η διαφωνία αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε μια περίοδο κατά την οποία βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη η συζήτηση για τον νέο Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης, διαδικασία στην οποία η ΚΕΔΕ έχει συμμετάσχει θεσμικά και δημόσια.
Το ζητούμενο, επομένως, δεν είναι μόνο αν θα αυξηθούν οι δήμοι. Είναι αν η επόμενη μεταρρύθμιση θα σχεδιαστεί ως πολιτική απόφαση του κεντρικού κράτους ή ως προϊόν πραγματικής διαπραγμάτευσης με την Αυτοδιοίκηση.
Και αυτό είναι πιθανό να αποτελέσει το επόμενο μεγάλο πεδίο σύγκρουσης.
Συνολικά…
Η πρώτη αντίδραση της ΚΕΔΕ στο Σχέδιο «Αριστοτέλης» δείχνει ότι η συζήτηση για τον αυτοδιοικητικό χάρτη δεν θα είναι ούτε τεχνική ούτε ουδέτερη. Η πρόταση Τσίπρα αγγίζει μια πραγματική συζήτηση: κατά πόσο οι σημερινοί δήμοι ανταποκρίνονται στις γεωγραφικές, κοινωνικές και ιστορικές ιδιαιτερότητες της χώρας. Η απάντηση, όμως, δεν μπορεί να δοθεί μόνο με τη δημιουργία περισσότερων ΟΤΑ.
Το κρίσιμο τεστ θα είναι η σύνδεση της διοικητικής εγγύτητας με πραγματική οικονομική και επιχειρησιακή δυνατότητα. Χωρίς πόρους, προσωπικό και σαφείς αρμοδιότητες, ένας μικρότερος δήμος μπορεί απλώς να είναι ένας μικρότερος οργανισμός με τα ίδια προβλήματα.
Γι’ αυτό και η απαίτηση της ΚΕΔΕ για ουσιαστική συμμετοχή στη συζήτηση αποτελεί πλέον κομβικό θεσμικό ζήτημα. Η επόμενη μεταρρύθμιση θα κριθεί όχι από τον αριθμό των δήμων, αλλά από το αν θα μπορούν πράγματι να λειτουργούν καλύτερα.
