Σύνοψη: Τα αποτελέσματα των ελέγχων της Αρχής για το Ξέπλυμα Μαύρου Χρήματος προκαλούν σοκ. Μέσα σε μόλις έξι μήνες, 8.650 υπόχρεοι είτε δεν υπέβαλαν δήλωση «πόθεν έσχες» είτε κατέθεσαν κενές ή ελλιπείς δηλώσεις. Παράλληλα, εκατοντάδες υποθέσεις αφορούν φερόμενη απόκρυψη περιουσιακών στοιχείων και εισοδημάτων εκατομμυρίων ευρώ. Οι σχετικοί φάκελοι διαβιβάζονται στην Εισαγγελία και στο Ελεγκτικό Συνέδριο, ενώ οι έλεγχοι επεκτείνονται με σύγχρονα ψηφιακά εργαλεία και διασταυρώσεις δεδομένων. Το μήνυμα είναι σαφές: η εποχή που κάποιοι θεωρούσαν ότι οι δηλώσεις περιουσιακής κατάστασης αποτελούσαν μια τυπική υποχρέωση χωρίς συνέπειες φαίνεται να τελειώνει.
————
Αναλυτικά…
8.650 «ξέχασαν» το πόθεν έσχες και η Αρχή άνοιξε τον ασκό του Αιόλου
Το ελληνικό «δεν βαριέσαι» απέκτησε άλλη μία δημόσια εκδοχή. Αυτή τη φορά δεν αφορά αυθαίρετα, φορολογικές δηλώσεις ή τροχαίες παραβάσεις. Αφορά το ίδιο το «πόθεν έσχες», τον θεσμό που υποτίθεται ότι υπάρχει για να αποδεικνύει πως όσοι διαχειρίζονται δημόσιο χρήμα, δημόσια εξουσία ή συναλλάσσονται με το Δημόσιο δεν έχουν τίποτα να κρύψουν.
γράφει ο Νίκος Παρίκος
Και όμως, σύμφωνα με τα στοιχεία της Ανεξάρτητης Αρχής για την Καταπολέμηση του Ξεπλύματος Μαύρου Χρήματος, 8.650 υπόχρεοι επέλεξαν είτε να μην υποβάλουν καθόλου δήλωση είτε να παραδώσουν… λευκή κόλλα. Αν επρόκειτο για έναν απλό πολίτη απέναντι στην Εφορία, δύσκολα θα έβρισκε τόση επιείκεια. Όταν όμως πρόκειται για ανθρώπους που γνωρίζουν πολύ καλά τις υποχρεώσεις τους, το «ξέχασα» ακούγεται λιγότερο ως δικαιολογία και περισσότερο ως σύμπτωμα μιας κουλτούρας ατιμωρησίας.
Αποκαλυπτικά ευρήματα
Τα στοιχεία είναι αποκαλυπτικά.
- Σε 430 περιπτώσεις οι ελεγκτές εντόπισαν φερόμενη απόκρυψη περιουσιακών στοιχείων μέσης αξίας περίπου δύο εκατομμυρίων ευρώ.
- Σε άλλες 80 περιπτώσεις εξετάζεται απόκρυψη εισοδημάτων περίπου ενός εκατομμυρίου ευρώ κατά μέσο όρο, ενώ ακόμη
- 350 υποθέσεις αφορούν περιουσιακά στοιχεία περίπου 900.000 ευρώ κατά μέσο όρο.
Πρόκειται για ευρήματα που θα αξιολογηθούν από τις αρμόδιες δικαστικές και ελεγκτικές αρχές και δεν προδικάζουν την τελική κρίση.
Οι γνωστοί «άγνωστοι» της εξουσίας
Το ενδιαφέρον, όμως, βρίσκεται αλλού. Οι υποθέσεις δεν αφορούν μια εξωτική ομάδα «αγνώστων». Αφορούν πρόσωπα από δήμους, πανεπιστήμια, πολεοδομίες, γιατρούς, δημοσιογράφους και όσους συνεργάζονται οικονομικά με το Ελληνικό Δημόσιο. Δηλαδή ανθρώπους που, ακριβώς λόγω της θέσης τους, όφειλαν να αποτελούν παράδειγμα νομιμότητας και διαφάνειας.
Η κοινωνία έχει κουραστεί να ακούει μεγαλόστομες εξαγγελίες περί «μηδενικής ανοχής». Κάθε κυβέρνηση υπόσχεται κάθαρση. Κάθε διοίκηση διακηρύσσει διαφάνεια. Και κάθε τόσο οι αριθμοί επιστρέφουν για να υπενθυμίσουν ότι το πρόβλημα δεν είναι η έλλειψη νόμων αλλά η κουλτούρα που αντιμετωπίζει τον έλεγχο ως ενοχλητική λεπτομέρεια.
Η τεχνολογία «ξεπερνά» και τις προθέσεις «προστασίας»
Αυτή τη φορά, πάντως, η τεχνολογία φαίνεται να αλλάζει τους κανόνες του παιχνιδιού. Διασταυρώσεις τραπεζικών δεδομένων, φορολογικών στοιχείων, Κτηματολογίου, μητρώων και ψηφιακών βάσεων, σε συνδυασμό με αλγορίθμους ανάλυσης μεγάλων δεδομένων, αφήνουν όλο και λιγότερα σκοτεινά σημεία. Εκεί όπου άλλοτε βασίλευε η πεποίθηση ότι «ποιος θα το βρει;», σήμερα απαντούν οι ηλεκτρονικές διασταυρώσεις.
Οι φάκελοι οδηγούνται, από την Αρχή για το Ξέπλυμα Μαύρου Χρήματος την Εισαγγελία και στο Ελεγκτικό Συνέδριο. Εκεί θα κριθεί ποιες υποθέσεις στοιχειοθετούν παραβάσεις και ποιες όχι. Αυτό ακριβώς είναι το κράτος δικαίου: ούτε συγκάλυψη ούτε λαϊκά δικαστήρια.
Ο πάλαι ποτέ «ασαφής ή ανύπαρκτος έλεγχος» και η πεποίθηση του αδίωκτου
Το μεγαλύτερο σκάνδαλο, ωστόσο, ίσως δεν είναι οι αριθμοί. Είναι η αίσθηση ότι επί χρόνια αρκετοί θεωρούσαν τον έλεγχο σχεδόν ανύπαρκτο. Ότι η δήλωση περιουσιακής κατάστασης ήταν ένα χαρτί που συμπληρωνόταν πρόχειρα, αναβαλλόταν ή αγνοούνταν χωρίς ιδιαίτερο κόστος. Αν αυτό το μήνυμα αλλάξει, τότε η μεγαλύτερη επιτυχία των ελέγχων δεν θα είναι οι δικογραφίες αλλά η αποκατάσταση της εμπιστοσύνης.
Γιατί σε μια δημοκρατία η διαφάνεια δεν είναι πολυτέλεια. Είναι η ελάχιστη υποχρέωση όσων ζητούν από τους πολίτες να τηρούν απαρέγκλιτα τους νόμους. Και αν κάποιοι πίστεψαν ότι το «πόθεν έσχες» είναι απλώς άλλη μία γραφειοκρατική φόρμα, οι τελευταίες εξελίξεις δείχνουν πως το πάρτι της αδιαφορίας αρχίζει να τελειώνει.
Συνολικά…
Οι έλεγχοι δεν αποδεικνύουν αυτομάτως ενοχή· αποδεικνύουν όμως ότι οι μηχανισμοί ελέγχου λειτουργούν πιο αποτελεσματικά από ό,τι στο παρελθόν. Το ζητούμενο πλέον δεν είναι ο εντυπωσιασμός των αριθμών, αλλά η συνέπεια. Εάν οι υποθέσεις διερευνηθούν σε βάθος και οι ευθύνες αποδοθούν όπου προκύψουν, θα σταλεί ένα σαφές μήνυμα ότι η διαφάνεια δεν αποτελεί διαφημιστικό σύνθημα αλλά θεσμική υποχρέωση. Αν όχι, τότε οι αποκαλύψεις θα προστεθούν στον μακρύ κατάλογο ειδήσεων που προκαλούν θόρυβο για λίγες ημέρες και στη συνέχεια χάνονται στη συλλογική λήθη, αφήνοντας άθικτη την ίδια κουλτούρα ατιμωρησίας που υποτίθεται ότι όλοι θέλουν να πολεμήσουν.
