Σύνοψη: Η διαχείριση του νερού αποκτά πλέον χαρακτηριστικά εθνικής προτεραιότητας, καθώς η κλιματική αλλαγή, οι περίοδοι ξηρασίας, οι πλημμυρικοί κίνδυνοι και οι ανισότητες στις υποδομές αυξάνουν την πίεση στο υφιστάμενο σύστημα. Η νέα Εθνική Στρατηγική για τα Ύδατα επιχειρεί να δημιουργήσει ένα πιο συνεκτικό πλαίσιο για την προστασία και αξιοποίηση των υδατικών πόρων, δίνοντας έμφαση στην πρόληψη, την ψηφιοποίηση, τη μείωση των απωλειών και την οικονομική βιωσιμότητα των υπηρεσιών. Παράλληλα, η μεταρρύθμιση των παρόχων και ένα διευρυμένο πρόγραμμα έργων σε όλη τη χώρα επιχειρούν να αντιμετωπίσουν χρόνια προβλήματα στα δίκτυα και στην επιχειρησιακή ικανότητα των φορέων. Το ζητούμενο είναι να δημιουργηθεί ένα σύστημα που θα μπορεί να ανταποκριθεί όχι μόνο στις σημερινές ανάγκες, αλλά και στις συνθήκες που διαμορφώνει η κλιματική αλλαγή τις επόμενες δεκαετίες.
————-
Αναλυτικά…
Υποδομές νερού: Το νέο επενδυτικό στοίχημα για την ανθεκτικότητα της χώρας
Η Ελλάδα βρίσκεται μπροστά σε μια σημαντική αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεται και οργανώνει τη διαχείριση του νερού. Η κλιματική αλλαγή, η μεγαλύτερη συχνότητα περιόδων ξηρασίας, οι αυξημένες ανάγκες σε τουριστικές και αγροτικές περιοχές και τα ακραία πλημμυρικά φαινόμενα έχουν μετατρέψει την υδατική ασφάλεια από ένα κυρίως τεχνικό ζήτημα σε παράγοντα οικονομικής και κοινωνικής ανθεκτικότητας.
γράφει ο «Αυτοδιοικητικός»
Στις 23 Ιουνίου 2026 το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας έθεσε σε δημόσια διαβούλευση την πρώτη Εθνική Στρατηγική για τα Ύδατα, επιχειρώντας να συγκεντρώσει σε ένα ενιαίο πλαίσιο τις βασικές κατευθύνσεις για την προστασία, τη χρήση και τη διαχείριση του νερού. Η στρατηγική αντιμετωπίζει την επάρκεια και την ποιότητα του πόρου ως παράγοντες που επηρεάζουν όχι μόνο την καθημερινότητα των πολιτών, αλλά και τη δημόσια υγεία, την παραγωγή, τον τουρισμό και τη συνολική ανάπτυξη της χώρας.
Η αλλαγή αυτή συμπίπτει με μια περίοδο κατά την οποία οι διαθέσιμες χρηματοδοτήσεις επιτρέπουν την προώθηση σημαντικών έργων. Το στοίχημα, επομένως, έχει δύο πλευρές: από τη μία την κατασκευή και αναβάθμιση υποδομών και από την άλλη τη δημιουργία ενός συστήματος που θα μπορεί να τις λειτουργεί αποτελεσματικά και να προβλέπει τις ανάγκες πριν αυτές μετατραπούν σε κρίσεις.
- Το νερό περνά στον πυρήνα της εθνικής πολιτικής
Η νέα στρατηγική αντιμετωπίζει το νερό ως πόρο που συνδέεται άμεσα με την ασφάλεια και την ανθεκτικότητα της χώρας. Η λογική αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία για την Ελλάδα, όπου η γεωγραφική κατανομή των υδάτινων πόρων, η εποχικότητα της ζήτησης και η μεγάλη εξάρτηση πολλών περιοχών από τον τουρισμό και την άρδευση δημιουργούν διαφορετικές ανάγκες από περιοχή σε περιοχή.
Η προσέγγιση που προωθείται στηρίζεται περισσότερο στην πρόληψη και λιγότερο στην αντιμετώπιση των προβλημάτων όταν αυτά έχουν ήδη εκδηλωθεί. Αυτό σημαίνει καλύτερη παρακολούθηση των διαθέσιμων ποσοτήτων, έγκαιρη προετοιμασία για περιόδους λειψυδρίας, σχεδιασμό για πλημμυρικά φαινόμενα και μεγαλύτερη αξιοποίηση των δεδομένων.
Παράλληλα, η προστασία του νερού δεν περιορίζεται στην εξασφάλιση της ποσότητας που καταναλώνεται. Συνδέεται και με τη διατήρηση της κατάστασης των υδατικών συστημάτων, ώστε η σημερινή χρήση να μην υπονομεύει τη δυνατότητα κάλυψης των αναγκών του μέλλοντος.
- Η λειψυδρία αλλάζει τις προτεραιότητες
Οι συνθήκες ξηρασίας έχουν καταστήσει πιο πιεστικό το ζήτημα της διαχείρισης της ζήτησης. Οι ανάγκες δεν είναι ίδιες σε μια μεγάλη πόλη, σε έναν νησιωτικό δήμο, σε μια αγροτική περιοχή ή σε έναν τουριστικό προορισμό κατά την περίοδο αιχμής.
Η απάντηση δεν μπορεί να βασίζεται αποκλειστικά στην αναζήτηση νέων ποσοτήτων νερού. Η εξοικονόμηση, η περιορισμένη σπατάλη, η καλύτερη διαχείριση της άρδευσης, η επαναχρησιμοποίηση όπου είναι τεχνικά και περιβαλλοντικά κατάλληλη και η αξιοποίηση εναλλακτικών πηγών αποτελούν πλέον μέρος ενός ευρύτερου σχεδιασμού.
Την ίδια στιγμή, η χώρα καλείται να αντιμετωπίσει και τον αντίθετο κίνδυνο. Τα έντονα πλημμυρικά φαινόμενα απαιτούν υποδομές και μηχανισμούς έγκαιρης προειδοποίησης και διαχείρισης, ώστε η κλιματική προσαρμογή να μην περιορίζεται στην αντιμετώπιση της έλλειψης νερού.
- Οι απώλειες στα δίκτυα παραμένουν κρίσιμο ζήτημα
Ένα από τα μεγαλύτερα περιθώρια βελτίωσης βρίσκεται στα ίδια τα δίκτυα ύδρευσης. Η παλαιότητα των αγωγών, οι βλάβες και η ανεπαρκής παρακολούθηση οδηγούν σε απώλειες που επιβαρύνουν τόσο το περιβάλλον όσο και τα οικονομικά των παρόχων.
Η αντικατάσταση προβληματικών αγωγών αποτελεί μόνο ένα μέρος της λύσης. Οι σύγχρονες υποδομές απαιτούν συστήματα που μπορούν να παρακολουθούν την πίεση και την κατανάλωση, να εντοπίζουν ασυνήθιστες μεταβολές και να επιτρέπουν στις υπηρεσίες να παρεμβαίνουν πριν μια μικρή διαρροή εξελιχθεί σε σοβαρό πρόβλημα.
Εδώ βρίσκεται και η αξία της ψηφιοποίησης. Τα δεδομένα μπορούν να μετατρέψουν τη διαχείριση του νερού από μια διαδικασία που βασίζεται κυρίως στην εμπειρία και την εκ των υστέρων επέμβαση σε μια λειτουργία με συνεχή εικόνα της κατάστασης του δικτύου.
Η νέα στρατηγική εντάσσει ακριβώς αυτή τη διάσταση στον σχεδιασμό της, δίνοντας ιδιαίτερο βάρος στην παρακολούθηση, στην αξιοποίηση της πληροφορίας και στην ενσωμάτωση ψηφιακών εργαλείων.
- Επενδύσεις και έργα σε όλη τη χώρα
Η αλλαγή πολιτικής συνοδεύεται από ένα σημαντικό πρόγραμμα υποδομών. Σύμφωνα με το ΥΠΕΝ, έχουν ήδη υλοποιηθεί ή δρομολογηθεί περισσότερα από 200 έργα ύδρευσης και αποχέτευσης σε 119 δήμους, με συνολική χρηματοδότηση άνω των 685 εκατ. ευρώ.
Στο ευρύτερο πρόγραμμα περιλαμβάνονται έργα που αφορούν αφαλατώσεις, νέες ή αναβαθμισμένες εγκαταστάσεις, αντικατάσταση παλαιών δικτύων, γεωτρήσεις, δεξαμενές και άλλες παρεμβάσεις που μπορούν να βελτιώσουν την ασφάλεια της υδροδότησης. Το ΥΠΕΝ έχει παρουσιάσει επίσης ένα πλέγμα 103 έργων σε δεκάδες δήμους, συνολικού ύψους περίπου 142 εκατ. ευρώ, ενώ προβλέπεται περαιτέρω χρηματοδότηση για την αντιμετώπιση της λειψυδρίας.
Η σημασία αυτών των έργων δεν βρίσκεται μόνο στο ύψος των κονδυλίων. Κρίσιμο είναι το πού κατευθύνονται οι επενδύσεις και κατά πόσο συνδέονται μεταξύ τους. Ένα νέο δίκτυο, για παράδειγμα, έχει περιορισμένη αξία εάν δεν συνοδεύεται από επαρκή αποθήκευση, παρακολούθηση και δυνατότητα συντήρησης.
- Η οικονομική διάσταση των υποδομών
Το νερό αποτελεί βασική προϋπόθεση για τη λειτουργία μιας τοπικής οικονομίας. Ξενοδοχεία, αγροτικές εκμεταλλεύσεις, βιομηχανικές μονάδες και επιχειρήσεις εξαρτώνται από τη σταθερότητα της παροχής και την ποιότητα των υπηρεσιών.
Ένα αξιόπιστο σύστημα ύδρευσης μειώνει τις διακοπές, περιορίζει το λειτουργικό κόστος και δημιουργεί καλύτερες συνθήκες για επενδύσεις. Αντίθετα, η αβεβαιότητα ως προς την επάρκεια του νερού μπορεί να αποτελέσει περιοριστικό παράγοντα για περιοχές που αναπτύσσονται γρήγορα ή αντιμετωπίζουν μεγάλες εποχικές μεταβολές στη ζήτηση.
Για τον λόγο αυτό, η επένδυση στο νερό πρέπει να αντιμετωπίζεται ως επένδυση στην παραγωγική βάση της χώρας. Η αναβάθμιση των δικτύων δεν εξυπηρετεί μόνο τον καταναλωτή, αλλά προστατεύει και τη λειτουργία της οικονομίας.
- Η θεσμική πρόκληση
Το άλλο μεγάλο πρόβλημα βρίσκεται στη δομή του συστήματος. Η ύπαρξη πολλών διαφορετικών παρόχων και φορέων, με άνισες δυνατότητες σε προσωπικό, τεχνική γνώση και οικονομικούς πόρους, δυσκολεύει τον ενιαίο σχεδιασμό.
Η νέα πολιτική επιχειρεί να αντιμετωπίσει αυτή την κατάσταση με μεγαλύτερα και ισχυρότερα σχήματα παροχής υπηρεσιών ύδατος. Το σχετικό νομοσχέδιο προβλέπει διεύρυνση του ρόλου της ΕΥΔΑΠ και της ΕΥΑΘ, με στόχο τη δημιουργία οικονομιών κλίμακας και την καλύτερη οργάνωση της ύδρευσης, της άρδευσης και της αποχέτευσης.
Για την ΕΥΔΑΠ προβλέπεται επέκταση της χωρικής αρμοδιότητας στην ηπειρωτική Αττική, τη Βοιωτία, τη Φωκίδα και την Εύβοια, καθώς και ανάληψη αρμοδιοτήτων άρδευσης. Αντίστοιχα, η ΕΥΑΘ προβλέπεται να αποκτήσει ευρύτερο πεδίο δράσης στις Περιφερειακές Ενότητες Θεσσαλονίκης και Χαλκιδικής.
Η επιλογή αυτή επιχειρεί να απαντήσει σε ένα πρακτικό πρόβλημα: πολλές μικρές δομές δυσκολεύονται να διαθέσουν εξειδικευμένο προσωπικό, να ωριμάσουν σύνθετα έργα και να αξιοποιήσουν αποτελεσματικά τις διαθέσιμες χρηματοδοτήσεις.
- Από την πολυδιάσπαση στη συνεργασία
Η συγκέντρωση τεχνογνωσίας και πόρων μπορεί να διευκολύνει την υλοποίηση έργων, όμως δεν αποτελεί από μόνη της εγγύηση επιτυχίας. Απαιτείται σαφής κατανομή αρμοδιοτήτων, αποτελεσματική εποπτεία και μηχανισμοί που θα επιτρέπουν στους τοπικούς φορείς να συμμετέχουν ουσιαστικά στον σχεδιασμό.
Ιδιαίτερα σημαντικό είναι να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα της επιχειρησιακής επάρκειας. Η πρόσβαση σε χρηματοδότηση δεν αρκεί όταν ένας φορέας δεν έχει το προσωπικό για να προετοιμάσει μελέτες, να δημοπρατήσει έργα και να παρακολουθήσει την υλοποίησή τους.
Η νέα προσέγγιση για το νερό συνδέει επομένως τη διοικητική μεταρρύθμιση με την τεχνική ικανότητα. Μεγαλύτερα σχήματα μπορούν να προσφέρουν οικονομίες κλίμακας, κοινές υπηρεσίες και καλύτερη αξιοποίηση εξειδικευμένου προσωπικού, υπό την προϋπόθεση ότι η αλλαγή θα συνοδευτεί από σαφείς κανόνες λειτουργίας και λογοδοσίας.
- Η ψηφιακή διαχείριση αλλάζει το μοντέλο
Η τεχνολογία αποτελεί πλέον βασικό τμήμα των επενδύσεων. Η παρακολούθηση της κατανάλωσης, η τηλεμετρία, η συγκέντρωση στοιχείων για τα δίκτυα και η ανάλυση των δεδομένων μπορούν να δώσουν στους παρόχους μια πολύ πιο ακριβή εικόνα της κατάστασης.
Αυτό επιτρέπει καλύτερο προγραμματισμό των επισκευών, εντοπισμό περιοχών με αυξημένες απώλειες και αποτελεσματικότερη κατανομή των διαθέσιμων πόρων.
Η ψηφιοποίηση, ωστόσο, δεν είναι αυτοσκοπός. Η πραγματική της αξία θα φανεί όταν τα δεδομένα μετατρέπονται σε αποφάσεις: ποιο τμήμα του δικτύου χρειάζεται άμεση αντικατάσταση, πού υπάρχει πρόβλημα πίεσης, πώς μεταβάλλεται η ζήτηση και ποιες επενδύσεις πρέπει να προηγηθούν.
Η Εθνική Στρατηγική δίνει ιδιαίτερο βάρος ακριβώς στη δημιουργία καλύτερης γνώσης και στη χρήση ψηφιακών εργαλείων για τη λήψη αποφάσεων.
- Η κοινωνική διάσταση της μεταρρύθμισης
Η αλλαγή του μοντέλου διαχείρισης δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από το κόστος για τον καταναλωτή. Η οικονομική βιωσιμότητα των παρόχων είναι αναγκαία για να συντηρούνται τα δίκτυα και να χρηματοδοτούνται νέες επενδύσεις, όμως παράλληλα πρέπει να διασφαλίζεται ότι το νερό παραμένει οικονομικά προσιτό.
Η πρόκληση είναι επομένως διπλή: οι πάροχοι πρέπει να αποκτήσουν τη δυνατότητα να λειτουργούν με μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα και να επενδύουν, χωρίς η αναγκαία οικονομική εξυγίανση να μετατραπεί σε δυσανάλογη επιβάρυνση των νοικοκυριών.
Η νέα στρατηγική εντάσσει την οικονομική βιωσιμότητα και την κοινωνική δικαιοσύνη στις βασικές κατευθύνσεις της, αναγνωρίζοντας ότι η διαχείριση του νερού πρέπει να συνδυάζει την πραγματική αξία του πόρου με την καθολική πρόσβαση.
- Από τα έργα στη μακροχρόνια ανθεκτικότητα
Το πραγματικό αποτέλεσμα της νέας επενδυτικής περιόδου δεν θα μετρηθεί μόνο σε ευρώ ή στον αριθμό των έργων που θα ολοκληρωθούν. Θα φανεί στην καθημερινή λειτουργία των δικτύων, στη μείωση των απωλειών, στην ταχύτητα αντιμετώπισης των βλαβών και στην ικανότητα των συστημάτων να ανταποκρίνονται σε περιόδους μεγάλης πίεσης.
Η Ελλάδα χρειάζεται υποδομές σχεδιασμένες για ένα κλίμα που δεν είναι πλέον σταθερό. Χρειάζεται επίσης συστήματα που θα μπορούν να προσαρμόζονται στις αλλαγές της ζήτησης και να αξιοποιούν καλύτερα κάθε διαθέσιμη ποσότητα νερού.
Σε αυτή την κατεύθυνση, η πρόληψη αποκτά μεγαλύτερη σημασία από την καταστολή. Η έγκαιρη ανίχνευση μιας διαρροής, η προετοιμασία πριν από μια περίοδο ξηρασίας και η σωστή χωροθέτηση μιας νέας υποδομής μπορούν να κοστίσουν λιγότερο από την αντιμετώπιση μιας μεγάλης κρίσης.
- Η νέα εποχή για τους δήμους και τις ΔΕΥΑ
Για την αυτοδιοίκηση, οι αλλαγές που βρίσκονται σε εξέλιξη είναι ιδιαίτερα σημαντικές. Οι δήμοι και οι ΔΕΥΑ βρίσκονται στην πρώτη γραμμή της παροχής υπηρεσιών, αλλά δεν έχουν όλοι τις ίδιες δυνατότητες.
Η ενίσχυση των μεγαλύτερων σχημάτων μπορεί να βελτιώσει την τεχνική επάρκεια και την πρόσβαση σε χρηματοδοτήσεις, ενώ η συνεργασία μεταξύ φορέων μπορεί να περιορίσει το κόστος σε εξοπλισμό, μελέτες και τεχνική υποστήριξη.
Το ζητούμενο είναι να δημιουργηθεί ένα σύστημα στο οποίο η κεντρική πολιτική θα συνδέεται με τις πραγματικές ανάγκες κάθε περιοχής. Οι τοπικές ιδιαιτερότητες δεν μπορούν να αγνοηθούν, καθώς διαφορετικές είναι οι ανάγκες ενός νησιού, μιας αγροτικής περιοχής και ενός μεγάλου αστικού κέντρου.
- Στόχος η βιώσιμη υδατική ασφάλεια
Η Εθνική Στρατηγική για τα Ύδατα σηματοδοτεί μια προσπάθεια να αντιμετωπιστεί το νερό ως ενιαίο ζήτημα πολιτικής και όχι ως άθροισμα επιμέρους τεχνικών προβλημάτων. Η επάρκεια, η ποιότητα, η προστασία του περιβάλλοντος, οι υποδομές, η ψηφιακή τεχνολογία και η λειτουργία των παρόχων συνδέονται πλέον στον ίδιο σχεδιασμό.
Παράλληλα, η κυβέρνηση έχει συνδέσει τη στρατηγική με μια ευρύτερη μεταρρύθμιση των υπηρεσιών ύδατος και με σημαντικό επενδυτικό πρόγραμμα. Στόχος είναι να ενισχυθεί η δυνατότητα της χώρας να αντιμετωπίσει τόσο τις σημερινές ανάγκες όσο και τις πιέσεις που αναμένεται να ενταθούν λόγω της κλιματικής αλλαγής.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι πλέον εάν ο σχεδιασμός θα μετατραπεί σε λειτουργικές υποδομές και καλύτερες υπηρεσίες. Η επιτυχία θα εξαρτηθεί από την ταχύτητα υλοποίησης των έργων, την τεχνική επάρκεια, τη συνεργασία μεταξύ των φορέων και τη δυνατότητα αξιοποίησης των δεδομένων για καλύτερες αποφάσεις.
Συνολικά…
Η Ελλάδα εισέρχεται σε μια νέα φάση για τη διαχείριση του νερού. Η κλιματική αλλαγή έχει καταστήσει σαφές ότι τα παλιά μοντέλα δεν επαρκούν, ενώ οι ανάγκες της οικονομίας και των κοινωνιών απαιτούν μεγαλύτερη ασφάλεια και αξιοπιστία.
Η νέα Εθνική Στρατηγική, οι επενδύσεις σε υποδομές και η αναδιάρθρωση του συστήματος παροχής υπηρεσιών δημιουργούν τις προϋποθέσεις για μια ουσιαστική αλλαγή. Το αποτέλεσμα, όμως, θα κριθεί στην εφαρμογή.
Η μείωση των απωλειών, η ανανέωση των δικτύων, η ψηφιακή παρακολούθηση, η ενίσχυση των φορέων, η καλύτερη διαχείριση της ζήτησης και η προσαρμογή στις κλιματικές συνθήκες πρέπει να λειτουργήσουν ως τμήματα ενός ενιαίου σχεδίου.
Το νερό είναι πλέον πολύ περισσότερο από μια υποδομή κοινής ωφέλειας. Είναι παράγοντας κοινωνικής συνοχής, οικονομικής δραστηριότητας και εθνικής ανθεκτικότητας.
