Σύνοψη: Η νέα αμερικανική στρατιωτική επιχείρηση εναντίον ιρανικών στόχων επιβεβαιώνει ότι η κρίση στη Μέση Ανατολή βρίσκεται σε ένα από τα πιο επικίνδυνα σημεία των τελευταίων ετών. Οι νέοι βομβαρδισμοί σε εγκαταστάσεις εκτόξευσης πυραύλων και σε πλοία που φέρονται να πόντιζαν νάρκες σημειώθηκαν την ίδια στιγμή που Ουάσιγκτον και Τεχεράνη διαβεβαίωναν πως καταγράφεται πρόοδος στις διαπραγματεύσεις για μια συνολική συμφωνία αποκλιμάκωσης.
Το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, η εμπλοκή του Ισραήλ στον Λίβανο, η δράση της Χεζμπολάχ και η αβεβαιότητα γύρω από το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα συνθέτουν ένα σύνθετο γεωπολιτικό πεδίο. Οι διεθνείς αγορές αντιδρούν με αστάθεια, ενώ οι τιμές του πετρελαίου αποτυπώνουν την αβεβαιότητα για την επόμενη ημέρα.
Παράλληλα, η αμερικανική διοίκηση επιχειρεί να ισορροπήσει ανάμεσα στη στρατιωτική πίεση και τη διπλωματία, επιδιώκοντας μια συμφωνία που θα αποτρέψει ευρύτερη περιφερειακή σύγκρουση. Ωστόσο, οι συνεχείς στρατιωτικές κινήσεις και οι αλληλοσυγκρουόμενες δηλώσεις δείχνουν ότι η ειρήνη παραμένει εξαιρετικά εύθραυστη.
———–
Αναλυτικά…
Η νέα αμερικανική επίθεση εναντίον ιρανικών στόχων στο νότιο Ιράν έρχεται να υπενθυμίσει ότι η Μέση Ανατολή εξακολουθεί να κινείται σε τροχιά ακραίας γεωπολιτικής αστάθειας. Παρά τις δημόσιες διαβεβαιώσεις περί προόδου στις συνομιλίες ανάμεσα στην Ουάσιγκτον και την Τεχεράνη, τα στρατιωτικά γεγονότα αποκαλύπτουν πως οι ισορροπίες παραμένουν εξαιρετικά εύθραυστες και ότι η πιθανότητα γενικευμένης ανάφλεξης δεν έχει απομακρυνθεί.
Οι αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις ανακοίνωσαν ότι έπληξαν εγκαταστάσεις εκτόξευσης πυραύλων, καθώς και πλοία που φέρονταν να επιχειρούσαν πόντιση ναρκών στον Περσικό Κόλπο. Η ανακοίνωση της CENTCOM έκανε λόγο για «νόμιμη άμυνα» και για επιχείρηση προστασίας αμερικανικών στρατευμάτων από άμεσες απειλές. Ωστόσο, πίσω από τη διπλωματική ορολογία βρίσκεται μια πραγματικότητα στρατιωτικής αντιπαράθεσης που βαθαίνει διαρκώς.
Η επιλογή της περιοχής της Μπαντάρ Αμπάς μόνο τυχαία δεν θεωρείται. Πρόκειται για στρατηγικό σημείο ελέγχου των Στενών του Ορμούζ, της σημαντικότερης ίσως θαλάσσιας ενεργειακής αρτηρίας του πλανήτη. Από το πέρασμα αυτό διακινείται περίπου το 20% της παγκόσμιας κατανάλωσης πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου. Το de facto κλείσιμο των Στενών από το Ιράν μετά την έναρξη των πολεμικών επιχειρήσεων έχει ήδη προκαλέσει αλυσιδωτές επιπτώσεις στη διεθνή οικονομία, στις μεταφορές και στις αγορές ενέργειας.
Η εικόνα σύγχυσης που καταγράφηκε στις διεθνείς αγορές μετά τις τελευταίες εξελίξεις αποτυπώνει το εύρος της ανησυχίας. Η ταυτόχρονη πτώση του αμερικανικού WTI και άνοδος του Brent κατέδειξε ότι οι επενδυτές αδυνατούν να εκτιμήσουν αν η κρίση βαίνει προς αποκλιμάκωση ή προς γενικευμένη σύγκρουση. Οι αγορές λειτουργούν πλέον υπό τη διαρκή απειλή ενός νέου ενεργειακού σοκ, ανάλογου με εκείνα που σημάδεψαν προηγούμενες δεκαετίες στη Μέση Ανατολή.
Στο διπλωματικό επίπεδο, οι Ηνωμένες Πολιτείες επιδιώκουν να διατηρήσουν ανοιχτούς τους διαύλους επικοινωνίας με την Τεχεράνη. Ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο εμφανίστηκε καθησυχαστικός, υποστηρίζοντας ότι οι συνομιλίες επικεντρώνονται πλέον στις τελικές διατυπώσεις μιας πιθανής συμφωνίας. Την ίδια στιγμή όμως, ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ εξακολουθεί να στέλνει διπλά μηνύματα: από τη μία δηλώνει ότι δεν θα βιαστεί να υπογράψει συμφωνία και από την άλλη εντείνει τη στρατιωτική πίεση.
Το ζήτημα του εμπλουτισμένου ουρανίου αποτελεί ίσως το πιο κρίσιμο σημείο της διαπραγμάτευσης. Η Ουάσιγκτον επιδιώκει τον πλήρη έλεγχο ή την καταστροφή των ιρανικών αποθεμάτων υψηλού εμπλουτισμού, θεωρώντας ότι αυτά μπορούν να αποτελέσουν βάση για στρατιωτικό πυρηνικό πρόγραμμα. Η Τεχεράνη, από την πλευρά της, επιμένει ότι το πυρηνικό της πρόγραμμα έχει ειρηνικό χαρακτήρα και αρνείται να δεχθεί όρους που θεωρεί προσβλητικούς για την εθνική της κυριαρχία.
Παράλληλα, το Ισραήλ συνεχίζει να κινείται σε διαφορετική στρατηγική κατεύθυνση. Ο Μπενιαμίν Νετανιάχου ανακοίνωσε ότι οι επιχειρήσεις στον Λίβανο θα ενταθούν, με στόχο τη «συντριβή» της Χεζμπολάχ. Η ισραηλινή κυβέρνηση θεωρεί ότι η οργάνωση λειτουργεί ως βασικός βραχίονας της ιρανικής επιρροής στην περιοχή και αντιμετωπίζει τη σύγκρουση όχι ως μεμονωμένο μέτωπο αλλά ως μέρος μιας συνολικής αναμέτρησης με την Τεχεράνη.
Η κατάσταση στον Λίβανο παραμένει δραματική. Παρά την επίσημη κατάπαυση του πυρός, οι αεροπορικές επιδρομές, οι επιθέσεις με drones και οι ανταλλαγές πυρών συνεχίζονται καθημερινά. Οι ανθρώπινες απώλειες αυξάνονται, ενώ οι κρατικές δομές της χώρας βρίσκονται πλέον σε οριακή κατάσταση. Ο Λίβανος μετατρέπεται ξανά σε πεδίο έμμεσης αντιπαράθεσης μεγάλων περιφερειακών και διεθνών δυνάμεων.
Ιδιαίτερη σημασία αποκτούν και οι περιφερειακές διπλωματικές κινήσεις. Η παρουσία κορυφαίων Ιρανών αξιωματούχων στο Κατάρ, αλλά και οι επαφές του Πακιστάν με την Κίνα, δείχνουν ότι η κρίση έχει αποκτήσει πολυεπίπεδο χαρακτήρα. Το Πεκίνο επιχειρεί να ενισχύσει τον ρόλο του ως σταθεροποιητικός παράγοντας στην περιοχή, ενώ αραβικά κράτη του Κόλπου προσπαθούν να αποφύγουν γενικευμένη αποσταθεροποίηση που θα έπληττε τις οικονομίες τους.
Την ίδια στιγμή, οι λεγόμενες «Συμφωνίες του Αβραάμ» επανέρχονται στο προσκήνιο ως εργαλείο αμερικανικής στρατηγικής. Η Ουάσιγκτον επιδιώκει ευρύτερη αναγνώριση του Ισραήλ από μουσουλμανικές χώρες, θεωρώντας ότι έτσι θα δημιουργηθεί νέο περιφερειακό σύστημα ασφάλειας απέναντι στο Ιράν. Ωστόσο, η συνέχιση του πολέμου στη Γάζα και οι συγκρούσεις στον Λίβανο δυσκολεύουν σοβαρά αυτή την προοπτική.
Η πραγματικότητα είναι ότι η Μέση Ανατολή βρίσκεται σήμερα μπροστά σε μια νέα ιστορική καμπή. Οι στρατιωτικές επιχειρήσεις, οι ενεργειακές ισορροπίες, οι πυρηνικές διαπραγματεύσεις και οι περιφερειακές συμμαχίες αλληλοσυνδέονται σε ένα εξαιρετικά σύνθετο γεωπολιτικό πλέγμα. Κάθε στρατιωτικό χτύπημα, κάθε διπλωματική δήλωση και κάθε μεταβολή στις τιμές του πετρελαίου αποκτούν πλέον παγκόσμια σημασία.
Συνολικά…
Η νέα αμερικανική επίθεση στο Ιράν αποδεικνύει ότι η διπλωματία και η στρατιωτική κλιμάκωση εξελίσσονται πλέον παράλληλα στη Μέση Ανατολή. Παρά τις επαφές και τις δημόσιες δηλώσεις περί προόδου, καμία από τις εμπλεκόμενες πλευρές δεν εμφανίζεται διατεθειμένη να εγκαταλείψει τα στρατηγικά της πλεονεκτήματα. Οι ΗΠΑ επιχειρούν να πιέσουν την Τεχεράνη μέσα από συνδυασμό στρατιωτικής ισχύος και διαπραγματεύσεων, ενώ το Ιράν προσπαθεί να διατηρήσει τον περιφερειακό του ρόλο χωρίς να εμφανιστεί ότι υποχωρεί.
Την ίδια στιγμή, το Ισραήλ επιμένει στη στρατηγική της σκληρής αποτροπής απέναντι στη Χεζμπολάχ και στις ιρανικές επιρροές, γεγονός που διατηρεί ενεργό τον κίνδυνο γενικευμένου πολέμου. Οι αγορές, οι ενεργειακές ροές και η διεθνής οικονομία παραμένουν όμηροι μιας κρίσης που μπορεί ανά πάσα στιγμή να ξεφύγει από κάθε έλεγχο.
Η επόμενη περίοδος θα κριθεί από το κατά πόσο οι μεγάλες δυνάμεις θα επιλέξουν την οδό ενός δύσκολου συμβιβασμού ή τη συνέχιση μιας επικίνδυνης στρατηγικής έντασης με απρόβλεπτες συνέπειες για ολόκληρο τον κόσμο.
