Σύνοψη: Η συζήτηση για τον νέο Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης εισέρχεται σε κρίσιμη φάση, καθώς η ΚΕΔΕ αναγνωρίζει ότι αρκετές από τις προτάσεις της ενσωματώθηκαν στο υπό διαβούλευση νομοσχέδιο του υπουργείου Εσωτερικών. Οι αλλαγές αφορούν ζητήματα λειτουργίας των δήμων, εκλογικών διαδικασιών και ενίσχυσης κοινωνικών πολιτικών. Παράλληλα όμως, η Αυτοδιοίκηση επιμένει σε κομβικές τροποποιήσεις που σχετίζονται με τη θεσμική αυτονομία, τη διοικητική λειτουργία των δημοτικών συμβουλίων και τη στήριξη μικρών δήμων. Η αντιπαράθεση για την κρατική εποπτεία και τη δυνατότητα παρέμβασης του ΥΠΕΣ αναδεικνύεται σε βασικό σημείο πολιτικής και θεσμικής σύγκρουσης, ενώ η τελική μορφή του Κώδικα αναμένεται να επηρεάσει καθοριστικά τη λειτουργία της Τοπικής Αυτοδιοίκησης τα επόμενα χρόνια.
———-
Αναλυτικά…
Σε μια περίοδο κατά την οποία η Τοπική Αυτοδιοίκηση αναζητά νέο θεσμικό και διοικητικό βηματισμό, η συζήτηση για τον νέο Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης εξελίσσεται σε ένα από τα σημαντικότερα πολιτικά και διοικητικά ζητήματα της περιόδου. Η Κεντρική Ένωση Δήμων Ελλάδας (ΚΕΔΕ), μέσω αναλυτικού υπομνήματος του προέδρου της Λάζαρου Κυρίζογλου προς δημάρχους και αυτοδιοικητικά στελέχη, αναγνωρίζει ότι σημαντικό μέρος των προτάσεών της έγινε αποδεκτό από το υπουργείο Εσωτερικών, ωστόσο δηλώνει αποφασισμένη να συνεχίσει τη διεκδίκηση περαιτέρω αλλαγών.
Οι παρεμβάσεις που ενσωματώθηκαν στο σχέδιο νόμου θεωρούνται από την Αυτοδιοίκηση ουσιαστικές, καθώς αγγίζουν κρίσιμες πτυχές της καθημερινής λειτουργίας των δήμων. Ανάμεσά τους ξεχωρίζει η διεξαγωγή των αυτοδιοικητικών εκλογών την τελευταία Κυριακή του Νοεμβρίου, ρύθμιση που εκτιμάται ότι διευκολύνει τη διοικητική μετάβαση και την κατάρτιση των δημοτικών προϋπολογισμών. Οι σημαντικότερες από τις προτάσεις της ΚΕΔΕ που έγιναν δεκτές είναι:
- Η διεξαγωγή των αυτοδιοικητικών εκλογών την τελευταία Κυριακή του Νοεμβρίου.
- Η αύξηση της δυνατότητας προσαύξησης υποψηφίων στα ψηφοδέλτια έως 150%.
- όπως αναφέρει το airetos.gr Η διατήρηση του θεσμού των άμισθων αντιδημάρχων.
- Η δυνατότητα συνεδριάσεων δημοτικών συμβουλίων εκτός έδρας δήμου.
- σύμφωνα με το airetos.gr Η πρόβλεψη για κατεπείγουσες συνεδριάσεις «διά περιφοράς».
- Η ανωνυμοποίηση προσωπικών δεδομένων στα πρακτικά συνεδριάσεων που αναρτώνται δημόσια.
- Η δυνατότητα οικονομικής ενίσχυσης έως 3.000 ευρώ για γέννηση παιδιού σε δημότες και μόνιμους κατοίκους.
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται επίσης στην αύξηση του ορίου προσαύξησης υποψηφίων στα ψηφοδέλτια έως 150%, μέτρο που επιχειρεί να αντιμετωπίσει τα προβλήματα στελέχωσης παρατάξεων κυρίως σε μεγάλους δήμους και πολυπληθείς εκλογικές περιφέρειες. Παράλληλα, η διατήρηση του θεσμού των άμισθων αντιδημάρχων θεωρείται από πολλούς δημάρχους απαραίτητη, ιδιαίτερα για δήμους με αυξημένες λειτουργικές ανάγκες αλλά περιορισμένες οικονομικές δυνατότητες.
Στο ίδιο πλαίσιο, η δυνατότητα διεξαγωγής συνεδριάσεων δημοτικών συμβουλίων εκτός έδρας δήμου και η πρόβλεψη για κατεπείγουσες συνεδριάσεις «διά περιφοράς» επιχειρούν να ενισχύσουν τη διοικητική ευελιξία. Η εμπειρία της πανδημίας, άλλωστε, κατέδειξε την ανάγκη ύπαρξης πιο ευέλικτων εργαλείων λειτουργίας των συλλογικών οργάνων.
Θετικά αποτιμάται και η πρόβλεψη ανωνυμοποίησης προσωπικών δεδομένων στα πρακτικά συνεδριάσεων που δημοσιοποιούνται, σε μια περίοδο κατά την οποία τα ζητήματα προστασίας προσωπικών δεδομένων αποκτούν ολοένα μεγαλύτερη βαρύτητα στη δημόσια διοίκηση. Παράλληλα, η δυνατότητα οικονομικής ενίσχυσης έως 3.000 ευρώ για τη γέννηση παιδιού σε δημότες και μόνιμους κατοίκους συνδέεται με τις προσπάθειες αντιμετώπισης του δημογραφικού προβλήματος, ιδιαίτερα σε απομακρυσμένες περιοχές της χώρας.
Ιδιαίτερης σημασίας θεωρείται και η πρόβλεψη ότι κάθε νέα αρμοδιότητα που μεταφέρεται στους ΟΤΑ θα συνοδεύεται υποχρεωτικά από τους αντίστοιχους οικονομικούς και ανθρώπινους πόρους. Πρόκειται για πάγιο αίτημα της Αυτοδιοίκησης εδώ και δεκαετίες, καθώς πολλές μεταφορές αρμοδιοτήτων στο παρελθόν πραγματοποιήθηκαν χωρίς την αντίστοιχη χρηματοδότηση, επιβαρύνοντας σημαντικά τους δήμους.
Παρά τις θετικές αυτές εξελίξεις, η ΚΕΔΕ διατηρεί σοβαρές ενστάσεις σε κομβικά σημεία του νομοσχεδίου. Ένα από τα βασικά ζητήματα αφορά τη δυνατότητα ανεξαρτητοποίησης δημοτικών συμβούλων και δημιουργίας νέων παρατάξεων εντός της δημοτικής περιόδου. Σύμφωνα με την Αυτοδιοίκηση, μια τέτοια ρύθμιση ενδέχεται να ενισχύσει φαινόμενα πολιτικής αστάθειας και αποσύνθεσης των δημοτικών διοικήσεων.
Έντονος προβληματισμός εκφράζεται επίσης για τη μη καθιέρωση υποχρεωτικής δυνατότητας τηλεδιάσκεψης στα δημοτικά συμβούλια, κάτι που πολλοί δήμαρχοι θεωρούν πλέον αναγκαίο εργαλείο λειτουργίας, ιδιαίτερα για νησιωτικούς και ορεινούς δήμους. Η ΚΕΔΕ εκφράζει επιφυλάξεις για:
- Τη δυνατότητα ανεξαρτητοποίησης και δημιουργίας νέων παρατάξεων από δημοτικούς συμβούλους.
- Τη μη πρόβλεψη υποχρεωτικής τηλεδιάσκεψης για τα δημοτικά συμβούλια.
- Τη διατήρηση της συνεδρίασης λογοδοσίας κάθε τέσσερις μήνες αντί ανά εξάμηνο.
- Τη δυνατότητα παρέμβασης του Υπουργείου Εσωτερικών σε περιπτώσεις που κρίνεται ότι ένας δήμος «απέχει αδικαιολόγητα» από την άσκηση αρμοδιότητας, διάταξη που χαρακτηρίζει «νομικά αόριστη».
- Την απουσία ουσιαστικής μέριμνας για μικρούς ορεινούς και νησιωτικούς δήμους.
Επιπλέον, η ΚΕΔΕ επιμένει ότι η Τοπική Αυτοδιοίκηση πρέπει να έχει ισχυρότερο ρόλο στις χωροταξικές και περιβαλλοντικές αποφάσεις, ζητώντας δεσμευτική γνώμη των δήμων σε κρίσιμα ζητήματα.
Ιδιαίτερη πολιτική διάσταση αποκτά και η διάταξη που δίνει στο υπουργείο Εσωτερικών τη δυνατότητα παρέμβασης όταν κρίνεται ότι ένας δήμος «απέχει αδικαιολόγητα» από την άσκηση αρμοδιοτήτων. Η ΚΕΔΕ χαρακτηρίζει τη διατύπωση νομικά αόριστη και εκφράζει φόβους για ενίσχυση της κρατικής εποπτείας εις βάρος της αυτοτέλειας των ΟΤΑ.
Ταυτόχρονα, η Ένωση ζητά ουσιαστικότερη μέριμνα για μικρούς ορεινούς και νησιωτικούς δήμους, οι οποίοι αντιμετωπίζουν διαρκή προβλήματα υποστελέχωσης, περιορισμένων πόρων και διοικητικής δυσλειτουργίας. Στο επίκεντρο τίθεται επίσης η απαίτηση για ισχυρότερο ρόλο των δήμων στις χωροταξικές και περιβαλλοντικές αποφάσεις, μέσω δεσμευτικής γνώμης σε κρίσιμα έργα και παρεμβάσεις. (για να δείτε το έγγραφο της ΚΕΔΕ με τις προτάσεις της για τις αλλαγές που ζητά στον Νέο Κώδικα Αυτοδιοίκησης και αυτές που έγιναν δεκτές από το Υπουργείο, κάντε κλικ εδώ)
Η τελική μορφή του νέου Κώδικα αναμένεται να αποτελέσει καθοριστικό δείκτη για το κατά πόσο η Πολιτεία επιδιώκει πραγματική διοικητική αποκέντρωση ή διατηρεί ισχυρούς μηχανισμούς κεντρικού ελέγχου πάνω στην Αυτοδιοίκηση.
Συνολικά…
Η διαπραγμάτευση μεταξύ ΚΕΔΕ και υπουργείου Εσωτερικών για τον νέο Κώδικα Αυτοδιοίκησης αποτυπώνει τη διαρκή σύγκρουση ανάμεσα στην ανάγκη διοικητικής αποκέντρωσης και στη διατήρηση του κρατικού ελέγχου. Παρότι πολλές αυτοδιοικητικές προτάσεις έγιναν αποδεκτές, τα βασικά θεσμικά ζητήματα παραμένουν ανοιχτά και πολιτικά κρίσιμα. Η αυτοτέλεια των δήμων, η οικονομική τους επάρκεια, η διοικητική σταθερότητα και η συμμετοχή τους στις μεγάλες αναπτυξιακές αποφάσεις θα καθορίσουν όχι μόνο τη λειτουργία των ΟΤΑ, αλλά και τη συνολική ποιότητα της δημοκρατικής διακυβέρνησης σε τοπικό επίπεδο. Οι επόμενες παρεμβάσεις της ΚΕΔΕ και η τελική στάση της κυβέρνησης θα δείξουν αν ο νέος Κώδικας θα αποτελέσει ουσιαστική μεταρρύθμιση ή μια περιορισμένη θεσμική αναπροσαρμογή.
