Σύνοψη: Ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης, που τέθηκε σε δημόσια διαβούλευση έως τις 4 Ιουνίου 2026, αποτελεί τη μεγαλύτερη θεσμική παρέμβαση στους δήμους και τις περιφέρειες των τελευταίων δεκαετιών. Με 761 άρθρα και ενσωμάτωση περίπου 2.000 διάσπαρτων νομοθετικών διατάξεων, το υπουργείο Εσωτερικών επιδιώκει να τερματίσει την πολυνομία, τη διοικητική σύγχυση και τις αλληλοεπικαλύψεις αρμοδιοτήτων που χαρακτήριζαν τη λειτουργία της Αυτοδιοίκησης.
Η μεταρρύθμιση προβλέπει νέο εκλογικό σύστημα με κατάργηση του δεύτερου γύρου, πενταετή θητεία και εκλογές κάθε τελευταία Κυριακή του Νοεμβρίου, ενώ εισάγει ηλεκτρονική ψηφοφορία, δημοτικά δημοψηφίσματα και νέους μηχανισμούς διαφάνειας και ελέγχου. Παράλληλα, ενισχύεται ο ψηφιακός μετασχηματισμός, η οικονομική διαχείριση και η λογοδοσία των αιρετών αρχών.
Πρόκειται για μια συνολική προσπάθεια αναδιοργάνωσης της πολυεπίπεδης διακυβέρνησης, η οποία φιλοδοξεί να αλλάξει τον τρόπο λειτουργίας του αυτοδιοικητικού συστήματος στην Ελλάδα.
———-
Αναλυτικά….
Δήμοι και Περιφέρειες: Μεγάλη διοικητική μεταρρύθμιση που αλλάζει τον χάρτη της Αυτοδιοίκησης
Η κατάθεση του νέου Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης από το υπουργείο Εσωτερικών συνιστά μία από τις σημαντικότερες θεσμικές παρεμβάσεις στη λειτουργία των δήμων και των περιφερειών μετά τη μεταρρύθμιση του «Καλλικράτη». Το νέο νομοθέτημα, που αριθμεί 761 άρθρα, επιχειρεί να συγκεντρώσει και να κωδικοποιήσει σχεδόν 2.000 διάσπαρτες διατάξεις, οι οποίες μέχρι σήμερα δημιουργούσαν ένα εξαιρετικά περίπλοκο διοικητικό περιβάλλον.
γράφει ο “Αυτοδιοικητικός”
Η πολιτική ηγεσία του υπουργείου Εσωτερικών παρουσιάζει τη μεταρρύθμιση ως τομή εκσυγχρονισμού, διαφάνειας και αποτελεσματικότητας. Ωστόσο, πίσω από τις τεχνικές διατάξεις, αναδύεται και μια βαθύτερη πολιτική στόχευση: η επαναδιαμόρφωση του τρόπου άσκησης εξουσίας στην Τοπική Αυτοδιοίκηση και η ενίσχυση της κυβερνησιμότητας στους Οργανισμούς Τοπικής Αυτοδιοίκησης.
Τέλος στην πολυνομία και στις αλληλοεπικαλύψεις
Για δεκαετίες, οι δήμοι και οι περιφέρειες λειτουργούσαν μέσα σε ένα θεσμικό περιβάλλον που χαρακτηριζόταν από αλλεπάλληλες τροποποιήσεις νόμων, αποσπασματικές ρυθμίσεις και επικαλυπτόμενες αρμοδιότητες.
Το αποτέλεσμα ήταν συχνά η αδυναμία ταχείας λήψης αποφάσεων, η γραφειοκρατική επιβάρυνση των υπηρεσιών και η μεταφορά ευθυνών μεταξύ διαφορετικών επιπέδων διοίκησης.
Ιδιαίτερα στις περιφέρειες, το πρόβλημα είχε καταστεί έντονο μετά τη δημιουργία του αιρετού δεύτερου βαθμού Αυτοδιοίκησης το 2010. Οι περιφερειακές διοικήσεις εξακολουθούσαν να λειτουργούν βάσει παλαιών κρατικών και νομαρχιακών διατάξεων, με συνέπεια συχνές συγκρούσεις αρμοδιοτήτων και καθυστερήσεις στην υλοποίηση έργων και πολιτικών.
Ο νέος Κώδικας φιλοδοξεί να δώσει οριστική λύση μέσα από ενιαίο νομοθετικό πλαίσιο και σαφή κατανομή αρμοδιοτήτων.
Εκλογές σε έναν γύρο και νέα πολιτική πραγματικότητα
Η σημαντικότερη ίσως πολιτική αλλαγή αφορά το νέο εκλογικό σύστημα. Οι αυτοδιοικητικές εκλογές θα διεξάγονται πλέον σε έναν μόνο γύρο, καταργώντας τη διαδικασία της επαναληπτικής ψηφοφορίας της δεύτερης Κυριακής.
Η επιλογή αυτή αναμένεται να αλλάξει ριζικά τις πολιτικές ισορροπίες στην Αυτοδιοίκηση. Οι συμμαχίες που παραδοσιακά διαμορφώνονταν μεταξύ πρώτου και δεύτερου γύρου περιορίζονται, ενώ ενισχύεται η ανάγκη συγκρότησης ισχυρών και ευρύτερων παρατάξεων ήδη από την πρώτη εκλογική αναμέτρηση.
Παράλληλα, η καθιέρωση πενταετούς θητείας και η διεξαγωγή των εκλογών κάθε τελευταία Κυριακή του Νοεμβρίου επιδιώκει να δημιουργήσει σταθερότερο διοικητικό κύκλο και μεγαλύτερη δυνατότητα προγραμματισμού έργων και πολιτικών.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η πρόβλεψη για δυνατότητα ηλεκτρονικής ψηφοφορίας σε ειδικά εκλογικά κέντρα παρουσία δικαστικού αντιπροσώπου, στοιχείο που αποσκοπεί στην αύξηση της συμμετοχής και στη διευκόλυνση των εκλογέων.
Ψηφιακή Αυτοδιοίκηση και νέες μορφές συμμετοχής
Ο ψηφιακός μετασχηματισμός αποτελεί κεντρικό πυλώνα της μεταρρύθμισης. Ο νέος Κώδικας προβλέπει την ανάπτυξη ηλεκτρονικών εφαρμογών και διαλειτουργικών συστημάτων για την εξυπηρέτηση των πολιτών, τη λειτουργία των υπηρεσιών και τη συμμετοχή στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων.
Για πρώτη φορά θεσμοθετείται η δυνατότητα διεξαγωγής συμβουλευτικών δημοτικών δημοψηφισμάτων με ηλεκτρονική ψηφοφορία. Η πρόβλεψη αυτή θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική, καθώς εισάγει εργαλεία άμεσης δημοκρατίας στην καθημερινή λειτουργία των δήμων.
Ταυτόχρονα, αναβαθμίζονται τα συμβούλια νέων, με ηλεκτρονικές διαδικασίες εκλογής και συγκεκριμένο θεσμικό πλαίσιο λειτουργίας. Η κυβέρνηση επιδιώκει με αυτόν τον τρόπο να επανασυνδέσει νεότερες ηλικιακές ομάδες με τη δημόσια συμμετοχή και τα κοινά.
Διαφάνεια, έλεγχος και οικονομική διαχείριση
Ένα από τα βασικά επιχειρήματα υπέρ της μεταρρύθμισης είναι η ενίσχυση της διαφάνειας και της λογοδοσίας. Η υποχρεωτική δημοσιοποίηση αποφάσεων, οι νέοι ψηφιακοί μηχανισμοί ελέγχου και η λειτουργία ολοκληρωμένου πληροφοριακού συστήματος ελέγχου νομιμότητας επιδιώκουν να περιορίσουν τις γκρίζες ζώνες στη διοίκηση.
Παράλληλα, προβλέπεται σαφέστερο πλαίσιο για τη λειτουργία των οικονομικών υπηρεσιών δήμων και περιφερειών, με στόχο τη βελτίωση της δημοσιονομικής διαχείρισης και την αποφυγή πολλαπλών ερμηνειών στις διαδικασίες δαπανών και συμβάσεων.
Ιδιαίτερη σημασία αποκτά και η σύσταση της Αυτοτελούς Υπηρεσίας Ελέγχου Νομιμότητας ΟΤΑ, η οποία θα ασκεί έλεγχο αποκλειστικά νομιμότητας και όχι σκοπιμότητας. Πρόκειται για μια διάκριση με ιδιαίτερη πολιτική σημασία, καθώς επιχειρείται να προστατευθεί η αυτοτέλεια των αιρετών οργάνων από παρεμβάσεις της κεντρικής διοίκησης.
Η πολιτική διάσταση της μεταρρύθμισης
Παρά τη θετική κυβερνητική αφήγηση, η μεταρρύθμιση αναμένεται να προκαλέσει πολιτικές αντιδράσεις και έντονο διάλογο στο αυτοδιοικητικό πεδίο.
Η κατάργηση του δεύτερου γύρου θεωρείται από αρκετούς αυτοδιοικητικούς παράγοντες ότι ευνοεί μεγαλύτερους συνδυασμούς και περιορίζει τη δυνατότητα πολιτικών συναινέσεων μετά την πρώτη κάλπη. Άλλοι εκφράζουν επιφυλάξεις για την εφαρμογή ηλεκτρονικής ψηφοφορίας σε αυτοδιοικητικές διαδικασίες, επισημαίνοντας ζητήματα ασφάλειας, αξιοπιστίας και ψηφιακού αποκλεισμού ηλικιωμένων ή απομακρυσμένων πληθυσμών.
Ταυτόχρονα, η ανακατανομή αρμοδιοτήτων μεταξύ κράτους, περιφερειών και δήμων ενδέχεται να επηρεάσει ισορροπίες εξουσίας, χρηματοδοτήσεων και πολιτικής επιρροής σε τοπικό επίπεδο.
Δεν είναι τυχαίο ότι αρκετοί δήμαρχοι και περιφερειάρχες ζητούν ήδη διευκρινίσεις για το εύρος των νέων αρμοδιοτήτων, τη στελέχωση των υπηρεσιών και τη χρηματοδοτική υποστήριξη της μεταρρύθμισης.
Ένα νέο μοντέλο διοίκησης
Ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης δεν αποτελεί απλώς μια τεχνική κωδικοποίηση νόμων. Συνιστά μια συνολική προσπάθεια αλλαγής φιλοσοφίας στη λειτουργία της Αυτοδιοίκησης.
Το μοντέλο που προωθείται βασίζεται σε τέσσερις βασικούς άξονες: συγκέντρωση και απλοποίηση της νομοθεσίας, ενίσχυση της κυβερνησιμότητας, ψηφιοποίηση υπηρεσιών και αύξηση της λογοδοσίας.
Το κατά πόσο οι στόχοι αυτοί θα επιτευχθούν στην πράξη θα εξαρτηθεί από την εφαρμογή του νέου πλαισίου, την επάρκεια προσωπικού, τη χρηματοδότηση των δήμων και των περιφερειών, αλλά και την πολιτική βούληση για πραγματική αποκέντρωση αρμοδιοτήτων.
Συνολικά…
Η θεσμοθέτηση του νέου Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης σηματοδοτεί μια νέα εποχή για δήμους και περιφέρειες στην Ελλάδα. Η κωδικοποίηση χιλιάδων διατάξεων, η εισαγωγή ψηφιακών εργαλείων, η αλλαγή του εκλογικού συστήματος και η προσπάθεια αποσαφήνισης αρμοδιοτήτων συνθέτουν μια βαθιά διοικητική και πολιτική μεταρρύθμιση.
Η κυβέρνηση επιχειρεί να παρουσιάσει το νέο πλαίσιο ως απάντηση στις χρόνιες παθογένειες της πολυνομίας, της γραφειοκρατίας και της αδιαφάνειας. Ωστόσο, η επιτυχία του εγχειρήματος θα κριθεί στην πράξη: από το εάν οι νέες ρυθμίσεις θα καταφέρουν να βελτιώσουν ουσιαστικά την καθημερινότητα πολιτών και υπηρεσιών και από το αν θα ενισχύσουν πραγματικά την αυτονομία και την αποτελεσματικότητα της Αυτοδιοίκησης.
Σε κάθε περίπτωση, οι αλλαγές που δρομολογούνται αναμένεται να επηρεάσουν όχι μόνο τη διοικητική λειτουργία των ΟΤΑ, αλλά και τον ίδιο τον πολιτικό χάρτη της τοπικής εξουσίας τα επόμενα χρόνια.
