Μια κρίσιμη αλλαγή στο πλαίσιο ρύθμισης οφειλών προς την Τοπική Αυτοδιοίκηση ανοίγει τον δρόμο για χιλιάδες πολίτες και επιχειρήσεις που μέχρι σήμερα βρίσκονταν εκτός εξωδικαστικού μηχανισμού. Με νέα διάταξη του Υπουργείου Εσωτερικών, καθίσταται πλέον δυνατή η υπαγωγή στον εξωδικαστικό ακόμη και για χρέη προς δήμους και νομικά τους πρόσωπα, ακόμη και όταν έχουν ήδη επιβληθεί κατασχέσεις ή άλλα μέτρα αναγκαστικής εκτέλεσης.
Η ρύθμιση φιλοδοξεί να ξεμπλοκάρει ένα από τα μεγαλύτερα αδιέξοδα του προηγούμενου θεσμικού πλαισίου, το οποίο, παρά τις αρχικές προσδοκίες, αποδείχθηκε ανεπαρκές για τις πραγματικές ανάγκες των οφειλετών.
Το πρόβλημα του προηγούμενου νόμου
Ο ν. 5143/2024 αποτέλεσε την πρώτη απόπειρα ένταξης των οφειλών προς δήμους στον εξωδικαστικό μηχανισμό. Ωστόσο, άφηνε εκτός ρύθμισης τα χρέη για τα οποία είχαν ήδη κινηθεί μέτρα αναγκαστικής εκτέλεσης, κυρίως κατασχέσεις τραπεζικών λογαριασμών.
Στην πράξη, αυτό σήμαινε ότι οι μεγαλύτερες και πιο πιεστικές οφειλές – συχνά άνω των 10.000 ευρώ – αποκλείονταν από τη ρύθμιση, οδηγώντας χιλιάδες οφειλέτες σε οικονομικό αδιέξοδο. Το συνολικό ύψος αυτών των χρεών εκτιμάται στα 3,5 έως 4 δισ. ευρώ.
Τι αλλάζει με τη νέα διάταξη
Το Άρθρο 35 νομοσχεδίου του Υπουργείου Εσωτερικών τροποποιεί το άρθρο 26 του ν. 5143/2024 και εισάγει ουσιαστικές αλλαγές στον τρόπο ρύθμισης των δημοτικών οφειλών.
Πλέον, κάθε είδους οφειλή προς δήμους και τα νομικά τους πρόσωπα μπορεί να υπαχθεί στον εξωδικαστικό μηχανισμό, εφόσον το συνολικό της ύψος υπερβαίνει τις 10.000 ευρώ. Ως χρέος λαμβάνεται υπόψη το σύνολο των απαιτήσεων: αρχικό ποσό, πρόστιμα και προσαυξήσεις.
Η ένταξη γίνεται με αίτηση του οφειλέτη στον εξωδικαστικό μηχανισμό του ν. 4738/2020, αξιοποιώντας το ήδη λειτουργικό πλαίσιο ρύθμισης οφειλών.
Ρόλος της ΑΑΔΕ και απόδοση στους Δήμους
Με τη νέα ρύθμιση, οι οφειλές βεβαιώνονται στη Φορολογική Διοίκηση, και όχι σε συγκεκριμένη Δ.Ο.Υ., γεγονός που απλοποιεί και ενοποιεί τη διαδικασία.
Σε περίπτωση επιτυχούς ρύθμισης και είσπραξης, η ΑΑΔΕ παρακρατά ποσοστό 5% επί των εισπραχθέντων και αποδίδει το υπόλοιπο στον δήμο ή στο νομικό πρόσωπο εντός 60 ημερών. Το χρονικό αυτό όριο είναι αυξημένο σε σχέση με το προηγούμενο καθεστώς, αντανακλώντας τις πραγματικές διοικητικές δυνατότητες του μηχανισμού.
Η ουσία: «πάγωμα» κατασχέσεων
Η σημαντικότερη αλλαγή αφορά τα μέτρα αναγκαστικής εκτέλεσης. Με τη νέα διάταξη, η ύπαρξη κατασχέσεων ή ασφαλιστικών μέτρων δεν αποτελεί πλέον εμπόδιο για την υπαγωγή στον εξωδικαστικό.
Με την οριστική υποβολή της αίτησης, ενεργοποιείται η αναστολή των μέτρων αναγκαστικής εκτέλεσης, όπως προβλέπεται από το άρθρο 18 του ν. 4738/2020, το οποίο πλέον εφαρμόζεται ρητά και για δήμους και νομικά πρόσωπα δήμων ως πιστωτές.
Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι ο οφειλέτης αποκτά χρόνο και σταθερότητα για να ολοκληρώσει τη διαδικασία ρύθμισης, χωρίς να «τρέχουν» παράλληλα κατασχέσεις που ακυρώνουν κάθε προσπάθεια εξυγίανσης.
Ποιοι ωφελούνται
Η νέα ρύθμιση αφορά:
- πολίτες με υψηλά πρόστιμα (π.χ. πολεοδομικές παραβάσεις),
- επαγγελματίες και επιχειρήσεις με οφειλές από δημοτικά τέλη ή μισθώματα,
- κάθε οφειλέτη προς δήμο ή νομικό πρόσωπο δήμου με συνολικές οφειλές άνω των 10.000 ευρώ.
Ταυτόχρονα, οι δήμοι αποκτούν ένα πιο ρεαλιστικό εργαλείο είσπραξης χρόνιων και συχνά ανείσπρακτων χρεών.
Μια αναγκαία θεσμική διόρθωση
Η ένταξη των δημοτικών οφειλών στον εξωδικαστικό μηχανισμό, ακόμη και μετά από κατασχέσεις, συνιστά μια καθυστερημένη αλλά κρίσιμη διόρθωση. Αν εφαρμοστεί αποτελεσματικά, μπορεί να αποσυμφορήσει τόσο τα δημοτικά ταμεία όσο και την πραγματική οικονομία, επαναφέροντας στον κύκλο ρύθμισης χιλιάδες οφειλέτες που μέχρι σήμερα βρίσκονταν εκτός κάθε δυνατότητας λύσης.
«Κλειδί» η αναστολή των μέτρων αναγκαστικής εκτέλεσης.
Ειδικότερα:
- Αν για τις οφειλές αυτές έχουν επιβληθεί από τον δήμο ή τα νομικά του πρόσωπα μέτρα αναγκαστικής εκτέλεσης ή ασφαλιστικά μέτρα, αυτά δεν εμποδίζουν την υποβολή της αίτησης
- Τα περί της αναστολής των μέτρων αναγκαστικής εκτέλεσης των συμμετεχόντων πιστωτών, και οι δυνάμει αυτών εκδοθείσες κανονιστικές πράξεις σχετικά με την αναστολή μέτρων αναγκαστικής εκτέλεσης από τη Φορολογική Διοίκηση, μετά την οριστική υποβολή αίτησης για υπαγωγή στον εξωδικαστικό, ισχύουν και για τον δικαιούχο δήμο ή νομικό πρόσωπο δήμου
- Με τη σύναψη σύμβασης αναδιάρθρωσης της οφειλής, αίρονται τα ήδη ληφθέντα μέτρα αναγκαστικής είσπραξης ή μέτρα διασφάλισης.
- Αν ανατραπεί ή ακυρωθεί η σύμβαση αναδιάρθρωσης, ο δήμος προβαίνει στην άμεση λήψη αναγκαστικών και διασφαλιστικών μέτρων είσπραξης της οφειλής.
- Αν γίνει επίσπευση αναγκαστικής εκτέλεσης από τρίτο, ο δήμος ή το νομικό του πρόσωπο αναγγέλλονται ως δανειστές. Σε κάθε περίπτωση, ο δήμος ή το νομικό πρόσωπο δήμου διατηρούν την αποκλειστική αρμοδιότητα της διαχείρισης των μέτρων αναγκαστικής εκτέλεσης για την είσπραξη των οφειλών
Ο Εξωδικαστικός
Με αυτήν τη νέα δεξαμενή οφειλών, εκτιμάται ότι ο Εξωδικαστικός αποκτά νέα δυναμική. Από την έναρξη λειτουργίας του Μηχανισμού έχουν έως σήμερα ολοκληρωθεί 48.414 ρυθμίσεις, οι οποίες αντιστοιχούν σε αρχικές οφειλές ύψους 15,26 δισ. Ευρώ, ενώ στον… προθάλαμο- είτε στο αρχικό στάδιο είτε στο στάδιο της διαπραγμάτευσης- βρίσκονται πάνω από 126 χιλιάδες αιτήσεις, οι οποίες αντιστοιχούν σε χρέη 55 δισ ευρώ.
Από αυτόν τον όγκο οφειλών, τα περίπου 27 δισ ευρώ αντιστοιχούν στο Δημόσιο, δείγμα του ότι ο Εξωδικαστικός λειτουργεί και ως εργαλείο απαλλαγής από τα χρέη σε εφορίες- ασφαλιστικά ταμεία (πλέον και ΟΤΑ), με ευνοϊκούς όρους.
Ποια είναι τα οφέλη υπαγωγής στον Εξωδικαστικό;
- Αναστολή των μέτρων ατομικής και συλλογικής αναγκαστικής εκτέλεσης κατά του οφειλέτη (πχ πλειστηριασμοί και κατασχέσεις) εφόσον τηρείται η ρύθμιση.
- Έκδοση αποδεικτικού φορολογικής και ασφαλιστικής ενημερότητας.
- Ρύθμιση των δανείων που έχουν εγγύηση του Ελληνικού Δημοσίου.
- Έως 240 δόσεις για αποπληρωμή οφειλών προς το Δημόσιο και τους Φορείς Κοινωνικής Ασφάλισης και έως 420 δόσεις προς χρηματοπιστωτικούς φορείς.
- Δυνατότητα διαγραφής βασικής οφειλής, τόκων, προστίμων και προσαυξήσεων.
- Μερική διαγραφή χρέους ενώ αποφεύγεται η προσφυγή σε δικαστικές λύσεις.
Εξωδικαστικός μηχανισμός για οφειλές προς Δήμους – Τα βασικά άρθρα
Το Άρθρο 35 του σχεδίου νόμου σχεδίου νόμου με τίτλο «Ρυθμίσεις για το ανθρώπινο δυναμικό του δημοσίου τομέα, τις Οργανώσεις της Κοινωνίας των Πολιτών, την ενίσχυση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, το Εθνικό Μητρώο Ζώων Συντροφιάς και λοιπές διατάξεις» που κατατέθηκε για ψήφιση στην Βουλή εισάγει αλλαγές στο πλαίσιο του εξωδικαστικού μηχανισμού ρύθμισης οφειλών για χρέη προς Δήμους και νομικά τους πρόσωπα, τροποποιώντας το άρθρο 26 του ν. 5143/2024. Ο πυρήνας της παρέμβασης είναι διπλός:
- διευκρινίζεται/βελτιώνεται η διαδικασία βεβαίωσης και απόδοσης των εισπράξεων και
- διασφαλίζεται ότι ο οφειλέτης μπορεί να προσφύγει στον εξωδικαστικό ακόμη και αν έχουν ήδη επιβληθεί μέτρα αναγκαστικής εκτέλεσης ή ασφαλιστικά μέτρα.
Η ρύθμιση αφορά κάθε είδους οφειλές προς τους δήμους, και τα νομικά τους πρόσωπα, εφόσον το συνολικό ύψος τους υπερβαίνει τις 10.000 ευρώ. Η ένταξη γίνεται με αίτηση του οφειλέτη στον εξωδικαστικό μηχανισμό του ν. 4738/2020. Σημαντικό είναι ότι ως “χρέος” λαμβάνεται υπόψη το σύνολο των απαιτήσεων, δηλαδή κεφάλαιο + πρόστιμα + προσαυξήσεις.
Βεβαίωση στη Φορολογική Διοίκηση
Με το Άρθρο 35 αντικαθίσταται η αναφορά στην “οικεία Δ.Ο.Υ.” με τη γενικότερη έννοια “στη Φορολογική Διοίκηση”. Πρακτικά, η ρύθμιση αποσαφηνίζει ότι η διαχείριση γίνεται από το φορολογικό σύστημα συνολικά (όχι ως «τοπική» υπόθεση μιας Δ.Ο.Υ.) και ενισχύει τη λειτουργική ευελιξία της διαδικασίας είσπραξης/απόδοσης.
Παράλληλα, προβλέπεται ρητά ότι οι οφειλές λογίζονται ως οφειλές προς το Δημόσιο μόνο και αποκλειστικά για τον σκοπό της ένταξης/ρύθμισής τους στον εξωδικαστικό. Δηλαδή δεν “αλλάζει” ο πραγματικός δικαιούχος(παραμένει ο δήμος/ΝΠ), αλλά χρησιμοποιείται το πλαίσιο του ν. 4738/2020 για να “τρέξει” η ρύθμιση.
Απόδοση ποσών στους Δήμους: 5% παρακράτηση και 60ήμερο χρονοδιάγραμμα
Σε περίπτωση επιτυχούς πορείας του μηχανισμού και είσπραξης η ΑΑΔΕ παρακρατά 5% επί των εισπραχθέντων και αποδίδει τα υπόλοιπα στον δήμο ή στο νομικό πρόσωπο εντός 60 ημερών από την είσπραξη.
Εδώ υπάρχει σαφής αλλαγή: το χρονικό όριο απόδοσης διπλασιάζεται από 30 σε 60 ημέρες. Για τους δήμους αυτό σημαίνει πιθανή καθυστέρηση ταμειακής ροής, μείωση εσόδων αλλά ταυτόχρονα εντάσσεται σε μια πιο «ρεαλιστική» διοικητική προθεσμία για τον μηχανισμό απόδοσης.
Η μεγάλη τομή: ένταξη στον εξωδικαστικό ακόμη και με κατασχέσεις ή ασφαλιστικά μέτρα
Με την προσθήκη παρ. 2, ορίζεται ρητά ότι αν έχουν ήδη επιβληθεί μέτρα αναγκαστικής εκτέλεσης (π.χ. κατασχέσεις) ή ασφαλιστικά μέτρα, δεν εμποδίζεται η υποβολή αίτησης υπαγωγής στον εξωδικαστικό.
Επιπλέον, επεκτείνεται ρητά η εφαρμογή του άρθρου 18 του ν. 4738/2020 (αναστολή μέτρων αναγκαστικής εκτέλεσης μετά την οριστική υποβολή της αίτησης) και για τον δήμο ή το νομικό πρόσωπο δήμου ως πιστωτή.
Με την οριστική υποβολή της αίτησης ενεργοποιούνται κανόνες αναστολής, όπως ισχύουν στον εξωδικαστικό και ο οφειλέτης αποκτά «χώρο» για να ολοκληρωθεί η διαδικασία χωρίς να “τρέχουν” παράλληλα εκτελέσεις που ακυρώνουν τη δυνατότητα ρύθμισης.
Το Άρθρο 35 ξεκαθαρίζει επίσης τη χρονική αλληλουχία:
- Με τη σύναψη σύμβασης αναδιάρθρωσης (σύμφωνα με το σχετικό κεφάλαιο του ν. 4738/2020), αίρονται τα ήδη ληφθέντα μέτρα αναγκαστικής είσπραξης ή διασφάλισης.
- Αν η σύμβαση ανατραπεί ή ακυρωθεί, ο δήμος προβαίνει άμεσα στη λήψη αναγκαστικών και διασφαλιστικών μέτρων.
Άρα, η άρση συνδέεται με την πραγματική συμφωνία και τη συνέπειά της.
Αναγκαστική εκτέλεση από τρίτο – τι γίνεται με τον Δήμο
Εάν τρίτος επισπεύσει αναγκαστική εκτέλεση, ο δήμος ή το νομικό του πρόσωπο αναγγέλλονται ως δανειστές, ώστε να διασφαλιστούν τα δικαιώματά τους στην κατάταξη/διανομή, όπου αυτό ισχύει.
Κρίσιμη ασφαλιστική δικλείδα: οι Δήμοι κρατούν την αποκλειστική αρμοδιότητα των μέτρων εκτέλεσης
Παρότι το χρέος “περνά” διαδικαστικά στη Φορολογική Διοίκηση για σκοπούς εξωδικαστικού, το άρθρο κλείνει με μια σαφή πρόβλεψη: Σε κάθε περίπτωση, ο δήμος ή το νομικό πρόσωπο δήμου διατηρούν την αποκλειστική αρμοδιότητα της διαχείρισης των μέτρων αναγκαστικής εκτέλεσης για την είσπραξη των οφειλών που υπάγονται στο πεδίο εφαρμογής.
Τι σημαίνει συνολικά για Δήμους και οφειλέτες
Για τους οφειλέτες
- ανοίγει ρητά ο δρόμος για εξωδικαστική ρύθμιση ακόμη και μετά από κατασχέσεις,
- δημιουργείται πιο προβλέψιμο πλαίσιο αναστολής και άρσης μέτρων μέσω της σύμβασης αναδιάρθρωσης.
Για τους Δήμους
- ενισχύεται η πιθανότητα είσπραξης μέσω οργανωμένης ρύθμισης (αντί αποσπασματικών εκτελέσεων),
- αλλά εισάγεται 60ήμερο για απόδοση ποσών (και 5% παρακράτηση) που επηρεάζει τις ταμειακές ροές,
- διατηρείται, πάντως, η θεσμική “κυριότητα” των μέτρων αναγκαστικής εκτέλεσης.
Για να δείτε το σύνολο του σχεδίου νόμου και την αιτιολογική έκθεσή του, όπως έχει αναρτηθεί στη Βουλή, κάντε κλικ εδώ
