Σύνοψη: Καταγγελίες της ΟΙΕΛΕ αποκαλύπτουν μια ανησυχητική διεύρυνση της κατ’ οίκον διδασκαλίας στην Ελλάδα. Ενώ το θεσμικό πλαίσιο προβλέπει τη χρήση της αποκλειστικά για σοβαρούς λόγους υγείας, τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι η πλειονότητα των αιτήσεων βασίζεται σε αμφισβητούμενες αιτιολογίες.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η συγκέντρωση των αιτήσεων σε συγκεκριμένα ιδιωτικά σχολεία, καθώς και το κοινωνικό προφίλ των οικογενειών που κάνουν χρήση της δυνατότητας αυτής. Η πρακτική φαίνεται να αξιοποιείται όχι μόνο για λόγους ιδεολογικής αποστασιοποίησης από το σχολικό περιβάλλον, αλλά και ως εργαλείο εντατικής προετοιμασίας για κρίσιμες εξετάσεις.
Το φαινόμενο εγείρει σοβαρά ζητήματα ισότητας ευκαιριών, διαφάνειας και επάρκειας των ελεγκτικών μηχανισμών, ενώ αναδεικνύει την ανάγκη επαναξιολόγησης του θεσμικού πλαισίου.
———–
Αναλυτικά…
Μια νέα διάσταση στο ζήτημα της κατ’ οίκον διδασκαλίας στην Ελλάδα φέρνουν οι καταγγελίες της ΟΙΕΛΕ, που κάνουν λόγο για «βιομηχανία» αιτήσεων homes chooling με επίκεντρο συγκεκριμένα ιδιωτικά σχολεία και οικογένειες υψηλού κοινωνικού και οικονομικού προφίλ.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλείται η Ομοσπονδία, καταγράφεται εκρηκτική αύξηση αιτήσεων για κατ’ οίκον διδασκαλία, οι οποίες πλέον ανέρχονται σε τριψήφιο αριθμό. Το πλέον ανησυχητικό, ωστόσο, δεν είναι μόνο η ποσοτική αύξηση, αλλά η ποιοτική μετατόπιση του φαινομένου: από μια θεσμοθετημένη διαδικασία για περιπτώσεις σοβαρών ασθενειών ή αναπηριών, η κατ’ οίκον εκπαίδευση φαίνεται να μετατρέπεται σε εργαλείο «εκπαιδευτικής στρατηγικής».
Από την ανάγκη στην «ευκαιρία»
Η ελληνική νομοθεσία προβλέπει την κατ’ οίκον διδασκαλία αποκλειστικά για μαθητές που αδυνατούν να παρακολουθήσουν το σχολικό πρόγραμμα λόγω σοβαρών προβλημάτων υγείας. Ωστόσο, σύμφωνα με την ΟΙΕΛΕ, μόλις το 10-15% των αιτήσεων ανταποκρίνεται σε αυτές τις προϋποθέσεις.
Η πλειονότητα των αιτήσεων φαίνεται να στηρίζεται σε διαγνώσεις ψυχικής φύσεως, όπως «μικτή αγχώδης διαταραχή», «δυσθυμία» ή ακόμη και «άρνηση πρωινής έγερσης» – αιτιολογίες που εγείρουν σοβαρά ερωτήματα για την εγκυρότητα και τον έλεγχο της διαδικασίας.
Συγκεκριμένα σχολεία, συγκεκριμένα προφίλ
Ένα ακόμη κρίσιμο στοιχείο είναι η γεωγραφία των αιτήσεων: σύμφωνα με την καταγγελία, η πλειονότητα συγκεντρώνεται σε 3-4 συγκεκριμένα ιδιωτικά σχολεία. Αυτό δημιουργεί την εικόνα ενός «παράλληλου δικτύου» εκπαιδευτικής διαχείρισης, όπου σχολεία και οικογένειες φέρονται να συνεργάζονται για την αξιοποίηση νομικών κενών.
Παράλληλα, επισημαίνεται ότι πολλοί από τους μαθητές προέρχονται από γνωστές ή ισχυρές οικογένειες. Σε αρκετές περιπτώσεις, η κατ’ οίκον διδασκαλία φαίνεται να χρησιμοποιείται ως μέσο εντατικής προετοιμασίας για τις Πανελλαδικές Εξετάσεις, μακριά από τις υποχρεώσεις και τους περιορισμούς της σχολικής τάξης.
Ιδεολογικά και κοινωνικά κίνητρα
Το φαινόμενο δεν είναι εντελώς νέο. Στο παρελθόν, η ΟΙΕΛΕ είχε καταγγείλει τη χρήση της κατ’ οίκον διδασκαλίας από κλειστές θρησκευτικές ή ιδεολογικές ομάδες που επιθυμούσαν να απομονώσουν τα παιδιά τους από το σχολικό περιβάλλον.
Σήμερα, όμως, η διάσταση φαίνεται να αλλάζει. Εκτός από ιδεολογικά κίνητρα, αναδύονται σαφώς ταξικά και εκπαιδευτικά κίνητρα: η δυνατότητα δημιουργίας ενός εξατομικευμένου, «προνομιακού» εκπαιδευτικού περιβάλλοντος, χωρίς τους περιορισμούς της δημόσιας ή ακόμη και της τυπικής ιδιωτικής εκπαίδευσης.
Συνολικά…
Η υπόθεση της κατ’ οίκον διδασκαλίας δεν αποτελεί απλώς ένα διοικητικό ζήτημα, αλλά έναν καθρέφτη των ανισοτήτων και των στρεβλώσεων του ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος. Όταν ένα εργαλείο που θεσπίστηκε για την προστασία ευάλωτων μαθητών μετατρέπεται σε προνομιακή επιλογή για ισχυρές κοινωνικές ομάδες, τότε τίθεται ζήτημα θεσμικής αξιοπιστίας.
Η πιθανή σύμπραξη συγκεκριμένων ιδιωτικών σχολείων με οικογένειες για την αξιοποίηση νομικών κενών υπονομεύει την έννοια της ισονομίας και δημιουργεί ένα «παράλληλο εκπαιδευτικό σύστημα», στο οποίο η πρόσβαση καθορίζεται από κοινωνικούς και οικονομικούς παράγοντες.
Εάν επιβεβαιωθούν οι καταγγελίες, η Πολιτεία καλείται να ενισχύσει τους ελεγκτικούς μηχανισμούς, να επαναπροσδιορίσει τα κριτήρια έγκρισης και να διασφαλίσει ότι η κατ’ οίκον διδασκαλία παραμένει αυτό που οφείλει να είναι: μια εξαίρεση για πραγματικές ανάγκες και όχι ένας δρόμος εκπαιδευτικής «παράκαμψης».
Σε διαφορετική περίπτωση, ο κίνδυνος είναι σαφής: η εκπαίδευση να μετατραπεί ακόμη περισσότερο σε πεδίο αναπαραγωγής κοινωνικών ανισοτήτων, αντί για μηχανισμό άμβλυνσής τους.
—————-
Όλη η ανακοίνωση – καταγγελία της ΟΙΕΛΕ….
Αιτήσεις για κατ΄ οίκον διδασκαλία – Υπερδιπλάσιες από το 2021 οι αιτήσεις
«Πληροφορίες που έφθασαν στην ΟΙΕΛΕ κάνουν λόγο για περίεργη έκρηξη εγγραφών αιτήσεων μαθητών ιδιωτικών σχολείων για κατ’ οίκον διδασκαλία (homeschooling) τα τελευταία χρόνια, ιδίως μετά την περίοδο του COVID.
Οι αιτήσεις ετησίως αγγίζουν πλέον το τριψήφιο νούμερο, όντας υπερδιπλάσιες από το 2021 και γεννώνται σοβαρότατα ερωτήματα για την εγκυρότητα και τη διαφάνεια της διαδικασίας.
Να σημειωθεί πως η κατ΄ οίκον διδασκαλία επιτρέπεται στην Ελλάδα μόνο σε περίπτωση πολύ σοβαρών παθήσεων και αναπηριών που δεν επιτρέπουν τη μετακίνηση των παιδιών στο σχολείο.
Η ΟΙΕΛΕ είχε πρώτη αναφερθεί στο φαινόμενο το 2017, όταν από ντοκιμαντέρ με θέμα τη ζωή μιας εύπορης οικογένειας των Αθηνών που ανήκει σε παραθρησκευτική οργάνωση πληροφορηθήκαμε κατάπληκτοι πως είχε συναφθεί παρανόμως συμφωνία με ιδιωτικό σχολείο, ώστε τα 4 παιδιά της οικογένειας να πάρουν κανονικά απολυτήριους τίτλους, αν και δεν φοιτούσαν!
Το θέμα επανέφερε η Ομοσπονδία μας το 2024 με την υπόθεση οικογένειας «παλαιοχριστιανών» στην Κορινθία που αρνούνταν να στείλουν τα παιδιά τους στο σχολείο.
Ο Πρόεδρος της ΟΙΕΛΕ αποκάλυψε στα ΜΜΕ ότι, σύμφωνα με καταγγελίες που έφθασαν σε εμάς, τουλάχιστον 200-300 παιδιά οικογενειών που ανήκουν σε παραθρησκευτικές ομάδες, κυρίως στα Βόρεια Προάστια και στην περιοχή της Γλυφάδας, κάνουν παρανόμως και με την ανοχή της πολιτείας κατ’ οίκον διδασκαλία.
Το προφίλ των αιτήσεων:
Από τα στοιχεία που έχουν φθάσει στα χέρια μας, είναι συγκεκριμένο το προφίλ των οικογενειών των παιδιών που κάνουν αίτηση για homes chooling.
Μόλις το 10-15% περίπου των αιτήσεων αφορούν σε σοβαρές παθήσεις και αναπηρίες.
Οι υπόλοιπες αιτήσεις έχουν κυρίως ως αιτιολογία την «μικτή αγχώδη διαταραχή» με διάφορες αιτιολογίες που προκαλούν υπόνοιες αδιαφάνειας στο χειρισμό των αιτήσεων, όπως «δυσθυμία», «άρνηση έγερσης το πρωί» (!!) κ.λπ. Όπως είχαμε σημειώσει και σε παλαιότερες ανακοινώσεις μας για το ζήτημα το 2017 και το 2024, πολλές από τις αιτήσεις κατατίθενται από οικογένειες που είναι μέλη ακροδεξιών – παραθρησκευτικών οργανώσεων, οι οποίες δεν θέλουν να ενταχθούν τα παιδιά τους σε ένα «άθεο» περιβάλλον.
Πλέον, όμως, έχουμε πληροφόρηση και για παιδιά διάσημων/ισχυρών που εκμεταλλεύονται τα κενά εποπτείας και κρατούν, για λόγους ιδεολογικούς/ταξικούς ή και καθαρά «εκπαιδευτικούς» (τα παιδιά ετοιμάζονται για πανελλαδικές εξετάσεις) τα παιδιά τους στο σπίτι.
- είναι πολύ συγκεκριμένα (η πλειονότητα των αιτήσεων εντοπίζεται σε 3-4 σχολεία).
- και κρατούν, για λόγους ιδεολογικούς/ταξικούς ή και καθαρά «εκπαιδευτικούς» (τα παιδιά ετοιμάζονται για πανελλαδικές εξετάσεις) τα παιδιά τους στο σπίτι.
- Τα ιδιωτικά σχολεία που συνεργάζονται με γονείς για την έκδοση τέτοιων αιτήσεων είναι πολύ συγκεκριμένα (η πλειονότητα των αιτήσεων εντοπίζεται σε 3-4 σχολεία).
Η «τρύπια» διαδικασία έγκρισης
Με βάση τις καταγγελίες που έφθασαν στην Ομοσπονδία, οι αιτήσεις βασίζονται σε γνωματεύσεις που υπογράφονται από συγκεκριμένους γιατρούς σε δύο δημόσια νοσοκομεία.
Το Υπουργείο Παιδείας έχει συγκροτήσει μια τριμελή επιτροπή στη Διεύθυνση Σπουδών που δεν ελέγχει επί της ουσίας τις αιτήσεις, αλλά απλώς τσεκάρει τα έγγραφα. Από τη στιγμή που οι αιτήσεις έχουν βασιστεί σε γνωματεύσεις από δημόσια νοσοκομεία, η έγκριση είναι περίπου δεδομένη.
Θα είχε, βέβαια, ενδιαφέρον να δούμε πόσες αιτήσεις εγκρίνονται και πόσες απορρίπτονται και εάν υπάρχει απόκλιση στο ποσοστό εγκρίσεων σε μαθητές δημόσιων και ιδιωτικών σχολείων.
Ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον θα είχε να διαπιστώσουμε, αν τα παιδιά μετά την αποφοίτησή τους «θεραπεύονται» αυτομάτως και διάγουν βίο «απαλλαγμένο» από αγχώδεις διαταραχές…
Οι επιπτώσεις και οι προτάσεις της ΟΙΕΛΕ
Είναι σαφές ότι τα παιδιά των τελευταίων τάξεων του Λυκείου που έχουν τη δυνατότητα να παραμένουν σπίτι, κερδίζουν χρόνο μελέτης σε σχέση με τα παιδιά που φοιτούν κανονικά στο σχολείο και αποκτούν ένα άδικο προβάδισμα. Επομένως, η πρακτική του homes chooling ναρκοθετεί την διαφάνεια και την ισονομία. Ωστόσο, οι επιπτώσεις της αμφιλεγόμενης αυτής πρακτικής έχει σοβαρότατες παιδαγωγικές, κοινωνικές και ψυχοσυναισθηματικές συνέπειες για τα παιδιά.
Μελέτη του Κλαδικού Ινστιτούτου της ΟΙΕΛΕ με βάση τη διεθνή βιβλιογραφία και αρθρογραφία αποδεικνύει ότι το homes chooling είναι μια επικίνδυνη παιδαγωγικά και κοινωνικά πρακτική με νεοφιλελεύθερες / ακροδεξιές ρίζες.
Oι κίνδυνοι
Μελετώντας εκπαιδευτικά συστήματα σε Ευρώπη και Αμερική, ομαδοποιούμε τους σοβαρούς κινδύνους που η παρεκτροπή αυτή κρύβει για την εκπαίδευση και τα παιδιά:
- Η διασύνδεση του homeschooling με περιθωριακές και επικίνδυνες κοινωνικές ομάδες. Η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι συχνά πίσω από την κατ’ οίκον διδασκαλία κρύβονται ακραίες ομάδες. Πχ, στις ΗΠΑ οι οικογένειες που υποχρεώνουν τα παιδιά τους στο homeschooling είναι μέλη είτε φονταμενταλιστικών χριστιανικών ομάδων, είτε μέλη του lobby των οπαδών της οπλοκατοχής είτε είναι ακραίοι νεοφιλελεύθεροι ριζοσπάστες που ενεργά επιδιώκουν την κατάργηση της κρατικής εκπαίδευσης.
- Ο τεράστιος κίνδυνος της έλλειψης κοινωνικοποίησης. Τα παιδιά ζουν σε ένα περιβάλλον τύπου «γυάλας», μην έχοντας τη δυνατότητα αλληλεπίδρασης με συνομηλίκους τους. Τούτο έχει σοβαρές συναισθηματικές, ψυχοκοινωνικές και λειτουργικές επιπτώσεις στα παιδιά αυτά.
- Κοινωνικός ρατσισμός πίσω από την «καθαρότητα» του απομονωτισμού. Η πρόθεση των γονέων για απομόνωση των παιδιών τους μέσω της κατ’ οίκον διδασκαλίας έχει ρατσιστικά κίνητρα. Οι γονείς αυτοί δεν επιθυμούν τα παιδιά τους να αναμιχθούν με μαθητές από άλλη κοινωνική τάξη, άλλη θρησκεία, άλλη φυλή. Αυτό περνά στερεότυπα στα παιδιά, κάνει τα ίδια κοινωνούς ενός ακραίου κοινωνικού ρατσισμού, μιας θεωρίας κοινωνικής καθαρότητας που θυμίζει ολοκληρωτικά καθεστώτα.
- Οι δραματικές συνέπειες της γονεϊκής καταπίεσης. Συχνά η τάση των γονέων να «προστατεύουν» τα παιδιά τους μέσω της κατ’ οίκον διδασκαλίας δεν αποτελεί τίποτε άλλο παρά ωμή καταπίεση. Είναι γνωστό ότι σε ορισμένα παιδιά η καταπίεση αυτή έχει τα αντίθετα από τα προσδοκώμενα για τους γονείς αποτελέσματα. Προκαλεί βία και παραβατική συμπεριφορά ως αποτέλεσμα αντίδρασης στον γονεϊκό αυταρχισμό.
- Κατ’ οίκον διδασκαλία vs εκπαιδευτικού συστήματος. Το homeschooling ως θεσμός τίθεται συχνά απέναντι στο επίσημο εκπαιδευτικό σύστημα. Τα lobbies που στηρίζουν την κατ’ οίκον διδασκαλία εκφράζουν δυναμικά την άποψή τους εναντίον της δημόσιας εκπαίδευσης και του θεσμού του σχολείου. Επειδή τέτοιες ομάδες δυστυχώς έχουν αποκτήσει δύναμη, συνεπικουρούμενες από νεοφιλελεύθερες και νεοσυντηρητικές πολιτικές δυνάμεις, χρειάζεται μεγάλη προσοχή. Στην Αμερική η HLSDA (Ένωση για την Νομική Προστασία της κατ’ Οίκον Διδασκαλίας) είναι πλέον ένα από τα πιο επιδραστικά lobby της εκπαίδευσης και έχει στενές σχέσεις με το ακραίο Tea Party και την πιο ακραία πτέρυγα των Ρεπουμπλικάνων. Στην Ευρώπη το homeschooling στηρίζει το ECNAIS, μια ΜΚΟ που εκπροσωπεί τα «ελεύθερα» σχολεία (ιδιωτικά χωρίς έλεγχο από την πολιτεία).
- Τέλος, ο τεράστιος κίνδυνος της έκδοσης παράνομων τίτλων εις βάρος του δημόσιου συμφέροντος. Κάποιες ιδιωτικές μονάδες θα μπορούσαν να μετατραπούν σε γραφεία εκτύπωσης απολυτηρίων σε μαθητές-φαντάσματα. Ας μην ξεχνάμε, άλλωστε, ότι ήδη χιλιάδες παράνομοι τίτλοι σπουδών απονεμήθηκαν από ιδιωτικά ΤΕΕ σε όλη την Ελλάδα σε μαθητές οι οποίοι τα χρησιμοποίησαν για διορισμό στο δημόσιο και μάλιστα σε καίριες θέσεις (πχ, νοσηλευτικό προσωπικό)!
Η ΟΙΕΛΕ θεωρεί πως το Υπουργείο Παιδείας οφείλει να λάβει αυστηρά μέτρα εποπτείας. Προτείνουμε:
- Τον εξονυχιστικό έλεγχο κάθε περίπτωσης κατ’ ιδίαν διδασκαλίας που κατατίθεται στις υπηρεσίες του Υπουργείου Παιδείας και την αυστηρή εποπτεία της διαδικασίας του homeschooling που διεξάγεται σε συνεργασία με δημόσια και ιδιωτικά σχολεία.
- Την δημιουργία ανεξάρτητης επιτροπής που δεν θα ελέγχει απλώς τα πιστοποιητικά των παιδιών, όπως γίνεται σήμερα, αλλά θα εξετάζει η ίδια τους μαθητές για σωματική ή ψυχική νόσο, όπως συμβαίνει με τις επιτροπές που ελέγχουν τις ασθένειες των εργαζόμενων ή τα ποσοστά αναπηρίας.»
