Απέτυχαν στην επίλυση του προβλήματος για την νομιμοποίηση των παράνομων ΣΜΑ και σήμερα Δήμαρχοι, Περιφέρεια Αττικής και Υπουργείο Περιβάλλοντος, ρίχνουν πάλι στους ανήμπορους να αντιδράσουν πολίτες, το βάρος της μόλυνσης που αυτοί προκαλούν αδιαφορώντας όχι μόνο για το αστικό περιβάλλον, αλλά και για τους κινδύνους μολύνσεων, επιδημιών και βιολογικών – βιοχημικών δηλητηριάσεων τους.
γράφει ο Νίκος Παρίκος
Το θέμα των έξι παράνομων ΣΜΑ συνοπτικά
Έξι Σταθμοί Μεταφόρτωσης Απορριμμάτων (ΣΜΑ) σε δήμους της Αττικής εξακολουθούν να λειτουργούν χωρίς νόμιμη περιβαλλοντική αδειοδότηση από την 1η Ιανουαρίου 2025, καθώς έληξε η κατ’ εξαίρεση νομιμοποίηση της λειτουργίας τους που είχε δοθεί με ειδικές νομοθετικές ρυθμίσεις. Παρά το γεγονός ότι η προθεσμία έληξε στις 31 Δεκεμβρίου 2024, οι εγκαταστάσεις αυτές συνεχίζουν να λειτουργούν χωρίς Απόφαση Έγκρισης Περιβαλλοντικών Όρων, γεγονός που εγείρει σοβαρά ζητήματα νομιμότητας και προστασίας της δημόσιας υγείας. Οι έξι (6) μη νομίμως λειτουργούντες ΣΜΑ είναι οι ΣΜΑ των Δήμων Νέας Φιλαδέλφειας – Νέας Χαλκηδόνας, Βάρης – Βούλας – Βουλιαγμένης, Περιστερίου, Γλυφάδας, Γαλατσίου.
Σύμφωνα με υπηρεσιακό έγγραφο της Διεύθυνσης Περιβάλλοντος και Χωρικού Σχεδιασμού της Αποκεντρωμένης Διοίκησης Αττικής, δεν εντοπίστηκε καμία περιβαλλοντική άδεια ή σχετικός φάκελος αδειοδότησης για τους συγκεκριμένους ΣΜΑ. Παρά την κατάσταση αυτή, οι αρμόδιες αρχές — η Περιφέρεια Αττικής, το Υπουργείο Περιβάλλοντος, οι δήμοι και οι ελεγκτικές υπηρεσίες — δεν έχουν προχωρήσει στην εφαρμογή των προβλεπόμενων κυρώσεων, όπως η σφράγιση των εγκαταστάσεων ή η επιβολή προστίμων.
Την ίδια στιγμή, πληροφορίες αναφέρουν ότι εξετάζεται νέα νομοθετική ρύθμιση για την παράταση της λειτουργίας των ΣΜΑ αυτών. Το ζήτημα αναδεικνύει μια βαθύτερη θεσμική παθογένεια στη διαχείριση των αστικών αποβλήτων και στην εφαρμογή της περιβαλλοντικής νομοθεσίας στην Αττική.
Το ζήτημα των ΣΜΑ στο επίκεντρο της περιβαλλοντικής πολιτικής
Η διαχείριση των αστικών αποβλήτων αποτελεί μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις για τις σύγχρονες μεγαλουπόλεις. Στην Αττική, όπου συγκεντρώνεται περίπου ο μισός πληθυσμός της χώρας και παράγεται το μεγαλύτερο ποσοστό αστικών απορριμμάτων, το σύστημα διαχείρισης αποβλήτων έχει κρίσιμη σημασία για την προστασία του περιβάλλοντος και της δημόσιας υγείας.
Στο πλαίσιο αυτού του συστήματος, οι Σταθμοί Μεταφόρτωσης Απορριμμάτων αποτελούν κομβικές εγκαταστάσεις. Εκεί συγκεντρώνονται τα απορρίμματα που συλλέγονται από τα δημοτικά απορριμματοφόρα και στη συνέχεια μεταφέρονται προς τους τελικούς χώρους επεξεργασίας ή διάθεσης.
Ωστόσο, η λειτουργία αυτών των εγκαταστάσεων δεν είναι μια απλή τεχνική διαδικασία. Πρόκειται για δραστηριότητες που μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά το περιβάλλον, ιδιαίτερα όταν βρίσκονται μέσα ή κοντά σε πυκνοκατοικημένες αστικές περιοχές.
Για τον λόγο αυτό, η ελληνική και ευρωπαϊκή περιβαλλοντική νομοθεσία προβλέπει αυστηρές διαδικασίες αδειοδότησης και ελέγχου.
Το νομοθετικό πλαίσιο για την περιβαλλοντική αδειοδότηση
Η περιβαλλοντική αδειοδότηση έργων και δραστηριοτήτων στην Ελλάδα ρυθμίζεται κυρίως από τον νόμο 4014/2011, ο οποίος καθορίζει τις διαδικασίες αξιολόγησης περιβαλλοντικών επιπτώσεων.
Σύμφωνα με το ισχύον πλαίσιο:
- Οι ΣΜΑ που διαχειρίζονται μεγάλες ποσότητες αποβλήτων κατατάσσονται σε έργα υψηλής περιβαλλοντικής κατηγορίας.
- Για τη λειτουργία τους απαιτείται Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων.
- Μετά την αξιολόγηση της μελέτης εκδίδεται Απόφαση Έγκρισης Περιβαλλοντικών Όρων.
- Η διαδικασία αυτή έχει ως στόχο να διασφαλίσει ότι οι εγκαταστάσεις λειτουργούν με τρόπο που δεν επιβαρύνει το περιβάλλον ή τη δημόσια υγεία.
- Χωρίς την απόφαση αυτή, η λειτουργία μιας εγκατάστασης θεωρείται παράνομη.
Η προσωρινή νομιμοποίηση των ΣΜΑ
Στην πράξη όμως, αρκετοί ΣΜΑ στην Αττική λειτουργούσαν για χρόνια χωρίς πλήρη περιβαλλοντική αδειοδότηση.
- Για να αντιμετωπιστεί προσωρινά το πρόβλημα, η Πολιτεία θέσπισε ειδικές νομοθετικές ρυθμίσεις που επέτρεπαν την προσωρινή λειτουργία των εγκαταστάσεων αυτών.
- Η ρύθμιση αυτή θεσπίστηκε αρχικά το 2020 και αφορούσε συγκεκριμένους ΣΜΑ που ήδη λειτουργούσαν σε δήμους της Αττικής.
- Σκοπός ήταν να δοθεί χρόνος στους δήμους ώστε να ολοκληρώσουν τη διαδικασία περιβαλλοντικής αδειοδότησης.
- Ωστόσο, η προσωρινή αυτή λύση εξελίχθηκε σε μια παρατεταμένη περίοδο ανοχής.
Η νέα παράταση έως το τέλος του 2024
Το 2023, με νέα νομοθετική διάταξη, δόθηκε παράταση στη λειτουργία των ΣΜΑ έως τις 31 Δεκεμβρίου 2024.
Η παράταση αυτή παρουσιάστηκε ως η τελευταία ευκαιρία για την ολοκλήρωση των διαδικασιών αδειοδότησης. Η προσδοκία ήταν ότι μέχρι το τέλος της προθεσμίας οι δήμοι θα είχαν εξασφαλίσει τις απαραίτητες άδειες.
Όμως αυτό δεν συνέβη.
Η λειτουργία χωρίς άδεια μετά την 1η Ιανουαρίου 2025
Μετά τη λήξη της προθεσμίας, οι ΣΜΑ αυτοί συνέχισαν να λειτουργούν χωρίς νόμιμη περιβαλλοντική αδειοδότηση.
Σύμφωνα με υπηρεσιακό έγγραφο της αρμόδιας περιβαλλοντικής υπηρεσίας, δεν εντοπίστηκε καμία Απόφαση Έγκρισης Περιβαλλοντικών Όρων για τις συγκεκριμένες εγκαταστάσεις. Αυτό σημαίνει ότι λειτουργούν χωρίς την απαιτούμενη περιβαλλοντική άδεια.
Η κατάσταση αυτή δημιουργεί σοβαρά ερωτήματα για την εφαρμογή της νομοθεσίας.
Οι κίνδυνοι για τη δημόσια υγεία
Η λειτουργία ΣΜΑ χωρίς περιβαλλοντικούς όρους μπορεί να δημιουργήσει σημαντικούς κινδύνους.
Οι κυριότεροι περιλαμβάνουν:
- ανάπτυξη μικροβιακού φορτίου
- εκπομπές δυσάρεστων οσμών
- δημιουργία στραγγισμάτων
- προσέλκυση τρωκτικών
- αύξηση ατμοσφαιρικών ρύπων
Σε αστικές περιοχές, οι επιπτώσεις αυτές μπορούν να επηρεάσουν άμεσα την ποιότητα ζωής των κατοίκων.
Η ευθύνη της Περιφέρειας Αττικής
- Η Περιφέρεια Αττικής έχει σημαντικό ρόλο στην εποπτεία περιβαλλοντικών δραστηριοτήτων.
- Μέσω των αρμόδιων υπηρεσιών της, έχει τη δυνατότητα να διενεργεί ελέγχους και να επιβάλλει διοικητικές κυρώσεις.
- Ωστόσο, μέχρι σήμερα δεν έχουν γίνει γνωστές ενέργειες για την επιβολή κυρώσεων στους δήμους που λειτουργούν τους ΣΜΑ χωρίς άδεια.
Ο ρόλος του Υπουργείου Περιβάλλοντος
- Το Υπουργείο Περιβάλλοντος είναι ο βασικός φορέας χάραξης περιβαλλοντικής πολιτικής.
- Η στάση του στο συγκεκριμένο ζήτημα έχει ιδιαίτερη σημασία.
- Η πιθανότητα νέας νομοθετικής παράτασης δημιουργεί ερωτήματα για το κατά πόσο η περιβαλλοντική πολιτική βασίζεται στην εφαρμογή των κανόνων ή στη διαρκή εξαίρεσή τους.
Η ευθύνη των δήμων
- Οι δήμοι που λειτουργούν τους ΣΜΑ έχουν την άμεση ευθύνη για τη λειτουργία τους.
- Η αδυναμία ολοκλήρωσης της περιβαλλοντικής αδειοδότησης επί σειρά ετών αποτελεί σοβαρό διοικητικό πρόβλημα.
- Η τοπική αυτοδιοίκηση δεν μπορεί να στηρίζεται επ’ αόριστον σε νομοθετικές παρατάσεις.
Ο ρόλος της Πυροσβεστικής
- Η Πυροσβεστική Υπηρεσία έχει επίσης ρόλο στην ασφάλεια τέτοιων εγκαταστάσεων.
- Οι χώροι συγκέντρωσης απορριμμάτων ενέχουν αυξημένο κίνδυνο πυρκαγιάς, ιδιαίτερα κατά τους θερινούς μήνες.
- Η απουσία πλήρους αδειοδότησης μπορεί να δημιουργήσει προβλήματα και σε επίπεδο πυρασφάλειας.
Επιμύθιο
Η υπόθεση των έξι Σταθμών Μεταφόρτωσης Απορριμμάτων στην Αττική αναδεικνύει μια βαθιά θεσμική δυσλειτουργία στον τρόπο με τον οποίο εφαρμόζεται η περιβαλλοντική πολιτική στην Ελλάδα. Παρά το γεγονός ότι η νομοθεσία για την περιβαλλοντική αδειοδότηση είναι σαφής και προβλέπει συγκεκριμένες διαδικασίες, στην πράξη παρατηρείται μια συστηματική τάση διοικητικής ανοχής απέναντι σε παραβάσεις που αφορούν δημόσιες υποδομές.
Η κατ’ εξαίρεση λειτουργία των ΣΜΑ είχε αρχικά προσωρινό χαρακτήρα και στόχο να επιτρέψει τη συνέχιση της αποκομιδής απορριμμάτων μέχρι να ολοκληρωθεί η διαδικασία αδειοδότησης. Ωστόσο, η επαναλαμβανόμενη παράταση της προθεσμίας οδήγησε στη δημιουργία ενός καθεστώτος διαρκούς μεταβατικότητας, όπου η προσωρινή εξαίρεση μετατρέπεται ουσιαστικά σε μόνιμη πρακτική.
Η λήξη της τελευταίας παράτασης στο τέλος του 2024 σηματοδοτεί ένα κρίσιμο σημείο. Από τη στιγμή που δεν υπάρχει περιβαλλοντική άδεια για τις εγκαταστάσεις αυτές, η συνέχιση της λειτουργίας τους θέτει ζήτημα εφαρμογής της νομοθεσίας. Η απουσία διοικητικών κυρώσεων ή άλλων μέτρων ενίσχυσης της νομιμότητας δημιουργεί την εντύπωση ότι το θεσμικό πλαίσιο εφαρμόζεται επιλεκτικά.
Η πιθανότητα νέας νομοθετικής παράτασης εντείνει την αίσθηση ότι η πολιτεία προτιμά να αντιμετωπίζει το πρόβλημα με προσωρινές ρυθμίσεις αντί να επιβάλλει την πλήρη εφαρμογή των περιβαλλοντικών κανόνων. Μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να ενισχύσει την αντίληψη ότι η περιβαλλοντική νομιμότητα είναι διαπραγματεύσιμη.
Ταυτόχρονα, η υπόθεση αυτή αναδεικνύει την ανάγκη για έναν πιο ολοκληρωμένο σχεδιασμό στη διαχείριση αποβλήτων στην Αττική. Η λειτουργία κρίσιμων υποδομών χωρίς πλήρη αδειοδότηση δείχνει ότι το σύστημα διαχείρισης απορριμμάτων παραμένει σε μεγάλο βαθμό μεταβατικό και εξαρτημένο από έκτακτες λύσεις.
Η προστασία του αστικού περιβάλλοντος και της δημόσιας υγείας απαιτεί σταθερούς κανόνες, διαφάνεια και αποτελεσματικό έλεγχο. Η υπόθεση των έξι ΣΜΑ αποτελεί μια σημαντική δοκιμασία για την αξιοπιστία των θεσμών και για την ικανότητα της διοίκησης να εφαρμόζει τους νόμους που η ίδια θεσπίζει. Μόνο μέσα από τη συνεπή εφαρμογή της περιβαλλοντικής νομοθεσίας μπορεί να διασφαλιστεί η προστασία των πολιτών και του περιβάλλοντος στην Αττική.
