Βασικές θέσεις, αιχμές, προτάσεις και πολιτικές προεκτάσεις…

Η ομιλία του κ. Κωνσταντέλλου, -Α΄ Αντιπροέδρου της Κεντρική Ένωση Δήμων Ελλάδας (ΚΕΔΕ) και Δημάρχου του Δήμος Βάρης–Βούλας–Βουλιαγμένης-, στο ετήσιο τακτικό συνέδριο της ΚΕΔΕ στην Αλεξανδρούπολη πραγματοποιήθηκε σε ένα κρίσιμο για την Τοπική Αυτοδιοίκηση σκηνικό: το συνέδριο της ΚΕΔΕ που φέτος φέρει τον τίτλο «Επιτέλους Αυτοδιοίκηση: Ισχυροί δήμοι, κάθε μέρα δίπλα στον πολίτη».

του Νίκου Παρίκου

Στον χαιρετισμό του, ο κ. Κωνσταντέλλος επέλεξε όχι απλώς να διατυπώσει θέσεις, αλλά να στείλει ένα σαφές «μήνυμα προς κάθε κατεύθυνση» — προς την κυβέρνηση, προς τα κεντρικά όργανα του κράτους, αλλά και προς τους αιρετούς της Αυτοδιοίκησης.

Ο τόνος του ήταν έντονος, με εμφανή απογοήτευση και διαπιστωτική διάθεση: «η Αυτοδιοίκηση δεν ευημερεί», «έχουμε αποφάσεις που έγιναν προσάναμμα», «μπορούμε να είμαστε οι χειρότεροι εχθροί σας» — όλα σημειώματα μιας σύγκρουσης μεταξύ δήμων και κεντρικής διοίκησης.

Οι βασικές ενότητες της ομιλίας του κ.. Γρηγόρη Κωνσταντέλλου (όλη η ανακοίνωση στο βίντεο που συνάπτεται και προβάλλεται  στο παρόν κείμενο)

1. Η οικονομική και θεσμική κατάσταση της Αυτοδιοίκησης

Ένα από τα κεντρικά σημεία του λόγου του κ. Κωνσταντέλλου αφορά την οικονομική και θεσμική θέση των Δήμων στην Ελλάδα. Ο ίδιος ξεκίνησε με την εικόνα απογοήτευσης: παρά τις δεσμεύσεις και τις υποσχέσεις, η κατάσταση παρέμεινε στάσιμη. «Από το περσινό συνέδριο της Ρόδου μέχρι σήμερα, τίποτα απ’ αυτά που συμφωνήσαμε δεν έχει προχωρήσει», είπε χαρακτηριστικά.

Η ομιλία του ανέδειξε ότι η ενίσχυση των Δήμων δεν είναι απλώς «θέμα πόρων», αλλά θέμα ανασύνταξης του ρόλου τους και της σχέσης τους με το Κράτος. Όπως σημείωσε: «Μας είπε ο υπουργός ότι οι αριθμοί ευημερούν, αλλά τα οικονομικά των ΟΤΑ δεν ευημερούν και δεν πρόκειται να ευημερήσουν».

Παράλληλα, υπογράμμισε ότι η θεσμική θωράκιση των Δήμων, οι σαφείς αρμοδιότητες και η διασφάλιση πόρων πρέπει να είναι άμεση προτεραιότητα: «Η ανάγκη άμεσης ενίσχυσης της οικονομικής και θεσμικής αυτοτέλειας της Τοπικής Αυτοδιοίκησης αναδείχθηκε…».

Σε σχέση με συγκεκριμένα μέτρα, αναφέρθηκε στην αύξηση των Κεντρικών Αυτοτελών Πόρων (ΚΑΠ) προς τους Δήμους, ως ένα άμεσο ζήτημα: στο ψήφισμα που υποστήριξε ο ίδιος, αναφέρεται ότι η ΚΕΔΕ θα ζητήσει οι ΚΑΠ για το 2026 να ανέλθουν τουλάχιστον 4,5 δισ. ευρώ, έναντι περίπου 2,5 δισ. ευρώ σήμερα.

Επιπλέον, κατήγγειλε ότι η μεταφορά αρμοδιοτήτων στους Δήμους χωρίς αντίστοιχη μεταφορά πόρων και προσωπικού καθιστά τη λειτουργία των ΟΤΑ προβληματική. «Μας έδωσαν χρηματοδοτικά εργαλεία αλλά δεν υπήρχε απορροφητικότητα γιατί δεν μας έδωσαν τεχνικό προσωπικό», τόνισε.

Με αυτό το πλαίσιο, ο κ. Κωνσταντέλλος υποστήριξε πως η Αυτοδιοίκηση πρέπει να αποκτήσει συνθετικό ρόλο, όχι μόνο διαχειριστικό, αλλά στρατηγικό — ώστε να μπορεί να πρωταγωνιστεί στην πράξη του τοπικού κράτους. «Η Αυτοδιοίκηση δεν πρέπει να κάνει κυβερνητισμό και αντικυβερνητισμό. Πρέπει να κάνει μόνο αυτοδιοίκηση και τίποτα άλλο», είπε.

Η αποστροφή αυτή αποτυπώνει την επιθυμία του για μια Αυτοδιοίκηση που λειτουργεί με βάση τα συμφέροντα των πολιτών, και όχι ως παρακολούθημα των κομματικών ή κυβερνητικών γραμμών.

2. Η σχέση με το κεντρικό κράτος – απογοήτευση και απειλή

Στη συνέχεια της ομιλίας του, ο κ. Κωνσταντέλλος πέρασε στην πιο πολιτική — και ενίοτε «μάχιμη» — διάσταση της παρέμβασής του: την κριτική προς την κυβέρνηση και την κεντρική διοίκηση, αλλά και την προειδοποίηση ότι η Αυτοδιοίκηση δεν θα μείνει αδρανής.

Σημείωσε ότι η πρόσβαση στα κέντρα λήψης αποφάσεων παραμένει δυσχερής: «Με στενοχωρεί το γεγονός ότι ο πρόεδρος της ΚΕΔΕ έκανε τρεις επιστολές και ό,τι περνούσε από το χέρι του για να συναντήσουμε τον υπουργό Οικονομικών… και βάλαμε μέσον για να τον δούμε».

Η αναφορά σε «μέσον» δεν είναι απλώς γλωσσικός υπαινιγμός — αποτελεί αυτοκριτική διατύπωση για τον τρόπο που λειτουργεί η διαμεσολάβηση μεταξύ αιρετών και κεντρικής εξουσίας. Προσέθεσε μάλιστα: «Ο υπουργός μας είπε: έχουμε πρωτογενή πλεονάσματα, αλλά αυτά πρέπει να πάνε με προτεραιότητα στο χρέος. Άρα για το 2025, τίποτα. Για το ’26, επίσης τίποτα».

Η τοποθέτηση αυτή αποκαλύπτει την αίσθηση της απογοήτευσης: ότι οι Δήμοι αντιμετωπίζονται ως δευτερεύουσες μονάδες χωρίς δυνατότητα επιρροής στην εθνική πολιτική.

Ταυτόχρονα, επισήμανε την πιθανότητα ρήξης: «Δεν θα κάνουμε κινητοποιήσεις παλαιού τύπου. Δεν θα ταλαιπωρήσουμε τους δημότες μας», είπε – αλλά πρόσθεσε την ισχυρή φράση: «Θα είμαι ο καλύτερος σου φίλος αν μου τα φτιάξεις όλα και ο χειρότερος εχθρός σου αν με κοροϊδεύεις και αγνοείς τους πολίτες μου».

Η επιλογή της φράσης αυτής θέτει σαφέστατα τη γραμμή: η Αυτοδιοίκηση δεν πρόκειται να λειτουργήσει χωρίς αποτέλεσμα. Η ανοχή έχει εξαντληθεί.

Επίσης, η ομιλία του απέδωσε στην κυβέρνηση «απόσταση» από την καθημερινότητα των Δήμων, υπογραμμίζοντας πως η κεντρική εξουσία ζητά «απόδοση», αλλά δεν παρέχει τους όρους για να υπάρξει αυτή η απόδοση. Η ένσταση αυτή στρέφεται ακριβώς στο ειρωνικό σχόλιο «μπορούμε να γίνουμε οι χειρότεροι εχθροί σας».

Έτσι, η ομιλία μετατρέπεται σε κάλεσμα – είτε για μεταρρύθμιση, είτε για σύγκρουση.

3. Προτάσεις και «γραμμή» για το μέλλον της ΚΕΔΕ

Παρά το έντονο ύφος, ο κ. Κωνσταντέλλος δεν περιορίστηκε σε κριτική — κατέθεσε και προτάσεις. Οι βασικοί άξονες μπορούν να συνοψισθούν ως εξής:

• Ενότητα όλων των παρατάξεων της ΚΕΔΕ έως την τελική διαμόρφωση του ψηφίσματος, ώστε να αποσταλεί ένα ενιαίο, ηχηρό, διεκδικητικό μήνυμα.
• Αναβάθμιση της διαδικασίας λήψης αποφάσεων της ΚΕΔΕ: πρότεινε περιορισμό των δαπανηρών μετακινήσεων, ενίσχυση περιφερειακών συνεδριάσεων με τις Περιφερειακές Ενώσεις Δήμων (ΠΕΔ), και στρατηγική επικοινωνιακή εκστρατεία.
• Στρατηγική νομική θωράκιση της Αυτοδιοίκησης: ενίσχυση των προσφυγών στα ανώτατα δικαστήρια για κρίσιμα ζητήματα, κυρίως για ανάκτηση παρακρατηθέντων πόρων.
• Τεκμηριωμένες πολιτικές προτάσεις: πρότεινε συμμαχία της ΚΕΔΕ με την επιστημονική κοινότητα για παραγωγή μελετών, ανάλυση και νομικά/οικονομικά επιχειρήματα που δεν θα μπορούν να αγνοηθούν.
• Αλλαγή ρόλου των Δήμων: από «διαχειριστές» σε «στρατηγικούς εταίρους» της ανάπτυξης, με ουσιαστικό προγραμματισμό, έργα και πολιτική συνοχής. Αυτό σημαίνει λιγότερη αποσπασματικότητα, περισσότερη συνέχεια και σχέδιο.
• Αξιοποίηση της ψηφιακής διοίκησης και του μετασχηματισμού των δήμων: αν και η ομιλία επικεντρώνεται περισσότερο στα θεσμικά/οικονομικά ζητήματα, ο κ. Κωνσταντέλλος στο πλαίσιο της συνεδρίας συντόνιζε συζήτηση για ψηφιακή διακυβέρνηση και τεχνητή νοημοσύνη.
• Η «γραμμή» που έθεσε συνοπτικά: η ΚΕΔΕ πρέπει να διαμορφώσει έναν ενεργό, διεκδικητικό ρόλο, με σαφή στρατηγική, ώστε να μην επιτρέψει άλλες «ημιτελείς» δεσμεύσεις και αναποτελεσματικές δράσεις. Στο πλαίσιο αυτό, υποστήριξε ότι «όλα ή τίποτα» είναι το motto για την επόμενη ημέρα.

4. Αιχμές και μηνύματα προς το εσωτερικό της Αυτοδιοίκησης

Το ενδιαφέρον της ομιλίας είναι ότι δεν απευθύνεται μόνο προς την κυβέρνηση· απευθύνεται επίσης και προς τους αιρετούς της Αυτοδιοίκησης και τη διοικητική δομή της ΚΕΔΕ.

Από αυτή την άποψη, οι κυριότερες «μομφές» του κ. Κωνσταντέλλου είναι:

• Η κριτική προς την ίδια την ΚΕΔΕ για έλλειψη δράσης: «Οι αποφάσεις μας έγιναν προσάναμμα», είπε — υπονοώντας ότι, ενώ αποφασίζουμε, δεν υλοποιούμε ούτε πιέζουμε επαρκώς.
• Η αποδοκιμασία κινήσεων που δεν έχουν ουσία: όταν ένας συνάδελφος δήμαρχος πρότεινε κινητοποιήσεις με κλείσιμο δήμων, ο κ. Κωνσταντέλλος απάντησε «Όχι κινητοποιήσεις παλαιού τύπου. Δεν θα ταλαιπωρήσουμε τους δημότες μας».
• Η υπενθύμιση ότι η Τοπική Αυτοδιοίκηση δεν είναι τροφοδότης κομματικών ή κυβερνητικών ισορροπιών: «Δεν θέλω να γίνω ούτε περιφερειάρχης, ούτε βουλευτής. Θέλω να παραμείνω δήμαρχος και να υπηρετώ τους εντολείς μου».
• Η διάθεση αυτή να διαχωριστεί από τον «κομματικό κύκλο» είναι σαφής — και, ταυτόχρονα, θέτει τον πήχη ψηλά: στον βαθμό που οι Δήμοι θα λειτουργούν με αυτοτέλεια και ουσιαστικό ρόλο, τότε η ΚΕΔΕ θα είναι μια πραγματική φωνή.

5. Συμπεράσματα & πολιτική τοποθέτηση

Η ομιλία του κ. Κωνσταντέλλου μπορεί να θεωρηθεί ως καμπανάκι αφύπνισης για την Αυτοδιοίκηση.

Κάποια βασικά συμπεράσματα που αναδύονται:

• Η Τοπική Αυτοδιοίκηση βρίσκεται σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι: είτε θα μεταβεί σε πιο αποτελεσματικό, στρατηγικό ρόλο, με ενίσχυση πόρων και αρμοδιοτήτων — είτε θα καταλήξει σε έναν διεκπεραιωτικό «διαχειριστή» έργων μικρής εμβέλειας και χωρίς επιρροή.
• Η σχέση με το Κράτος και με το κεντρικό επίπεδο πρέπει να αναδιαμορφωθεί: όχι μόνο να ζητείται «περισσότερα χρήματα», αλλά να καθιερωθεί μια ισότιμη σχέση όπου οι Δήμοι είναι εταίροι και όχι απλά αποδέκτες εντολών.
• Η ΚΕΔΕ καλείται να αναλάβει πιο ενεργό ρόλο, όχι μόνο μέσω διακηρύξεων, αλλά με στρατηγική, συνέχεια, τεκμηρίωση και κινητοποίηση των Δήμων — και ταυτόχρονα, να μην λειτουργεί ως «κουμπαράς αποφάσεων» χωρίς συνέχεια.
• Το εσωτερικό της Αυτοδιοίκησης χρειάζεται ανανέωση στη νοοτροπία: λιγότερη επικοινωνία και περισσότερη ουσία. «Όλα ή τίποτα» φράσεις του κ. Κωνσταντέλλου μεταφέρουν σαφώς ότι η ανοχή για ημιτελείς δράσεις έχει παρέλθει.

Τέλος, παρά την ένταση του λόγου, υπάρχει η διάθεση για συνεργασία και συντεταγμένη διεκδίκηση — όχι απομόνωση. Η τοποθέτηση της ενότητας όλων των παρατάξεων υπογραμμίζει αυτό το στοιχείο.

6. Πολιτικές συνέπειες – τι σηματοδοτεί η τοποθέτηση

Από τη ματιά της πολιτικής ανάλυσης — η οποία, όπως προτιμάτε, θα επισημανθεί — η ομιλία του κ. Κωνσταντέλλου έχει μερικές προεκτάσεις που αξίζει να επισημανθούν:

• Προοπτική σύγκρουσης ή συνεργασίας: Η Αυτοδιοίκηση, μέσω της ΚΕΔΕ, φαίνεται να θέλει να μεταβεί από την παραδοσιακή, εσωστρεφή διεκδίκηση (ποιος δίνει πόρους) σε έναν πιο ενεργητικό ρόλο (ποιος καθορίζει το πλαίσιο). Αν η κυβέρνηση δεν ανταποκριθεί, η απειλή είναι σαφής — κινητοποιήσεις, νομικές ενέργειες, συμβολικές δράσεις.
• Μετασχηματισμός του ρόλου των Δήμων: Η ομιλία υπογραμμίζει ότι η επόμενη ημέρα δεν θα είναι απλώς «λίγα έργα παραπάνω», αλλά «λειτουργική ενίσχυση» — με ψηφιακή αυτοδιοίκηση, θεσμούς, αναπτυξιακή δομή. Αυτό μπορεί να ανοίξει δρόμους για αλλαγή του αυτοδιοικητικού χάρτη και των σχέσεων Κράτους-Τοπικής Αυτοδιοίκησης.
• Ανοιχτό πολιτικό μήνυμα: Ο κ. Κωνσταντέλλος δεν απέκλεισε το ενδεχόμενο πολιτικής παρουσίας ή αλλαγής, αλλά δήλωσε σαφώς ότι «θέλω να παραμείνω δήμαρχος». Με αυτόν τον τρόπο, θέτει τον εαυτό του ως αιρετό που δεν θέλει να μετακινηθεί, αλλά να ενεργήσει από τη θεσμική θέση που έχει — υπονοώντας αλλαγή μέσω αποφάσεων και ρόλων, όχι μέσω μετάβασης σε άλλα αξιώματα.
• Η ΚΕΔΕ ως πιέζουσα δύναμη: Η ομιλία δίνει στίγμα ότι η ΚΕΔΕ δεν θέλει πλέον να είναι «συμπορευτής» της εκάστοτε κυβέρνησης, αλλά «αυτοδιοικητικός πόλος» με δικά του ισοδύναμα. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε πιο έντονες σχέσεις με το κράτος, ακόμη και σε πολιτικό ανταγωνισμό.
• Κοινωνική διάσταση: Μέσα από τις επισημάνσεις για τους πολίτες, τους δημάρχους, τη χρηματοδότηση, υπογραμμίζεται ότι η Αυτοδιοίκηση πρέπει να βρίσκεται πιο κοντά στον πολίτη, όχι απλώς ως διαχειριστής έργων, αλλά ως φορέας ζωής και καθημερινότητας. Αυτό ανοίγει προοπτικές για νέες μορφές συμμετοχής, λογοδοσίας και διαφάνειας.

7. Κλείσιμο – Προοπτική επόμενων βημάτων

Στην κορύφωση της ομιλίας του, ο κ. Κωνσταντέλλος κάλεσε σε δράση: «Από την Αλεξανδρούπολη να φύγει ένα ενιαίο, ηχηρό, διεκδικητικό μήνυμα», τόνισε.

Το συνέδριο ολοκληρώνεται με ψήφισμα το οποίο – όπως αναφέρεται – είχε την πρωτοβουλία του κ. Κωνσταντέλλου και περιλαμβάνει μεταξύ άλλων: υποχρέωση της ΚΕΔΕ να παραστεί στη Βουλή κατά τη συζήτηση του προϋπολογισμού, συγκέντρωση αιρετών έξω από τη Βουλή την ημέρα ψήφισης, συμβολικό κλείσιμο δήμων και γενικές συνελεύσεις σε ΠΕΔ.

Η επόμενη φάση, κατά τον ίδιο, είναι η υλοποίηση — και όχι η επανάληψη των παλαιών κινήσεων: «όχι κινητοποιήσεις τύπου παλαιού», αλλά στρατηγική, τεκμηριωμένη δράση, όπως προτείνει.

Με αυτό ως βάση, η Αυτοδιοίκηση μπαίνει σε τροχιά αναθεώρησης των σχέσεών της με το κράτος και την κοινωνία — το κλειδί έως εδώ είναι αν η ΚΕΔΕ και οι Δήμοι θα μετατρέψουν τις διακηρύξεις σε έργο.

Επιμύθιο

Η ομιλία του Γρηγόρη Κωνσταντέλλου στην Αλεξανδρούπολη αποτέλεσε μία από τις πιο σαφείς και – υπό την έννοια της διεκδίκησης – πιο σκληρές παρεμβάσεις που έχει κάνει αιρετός της Αυτοδιοίκησης τα τελευταία χρόνια. Με έντονο τόνο, σαφή πολιτικά σήματα και συγκροτημένες προτάσεις, έθεσε το δίλημμα: η Αυτοδιοίκηση θα αναβαθμιστεί ή θα παραμείνει παρακολούθημα.

Η επόμενη περίοδος θα δείξει αν αυτή η τοποθέτηση θα γίνει πολιτική κατεύθυνση, ή θα μείνει στην ατζέντα των συζητήσεων — αλλά, όπως υπογράμμισε ο ίδιος, «οι δήμοι δεν θα είναι πια οι ίδιοι».