Σύνοψη: Η υπόθεση των Προσφυγικών της Λεωφόρου Αλεξάνδρας επανέρχεται δυναμικά στο προσκήνιο, αυτή τη φορά μέσα από ένα επεισόδιο έντασης στο Περιφερειακό Συμβούλιο Αττικής. Η Περιφέρεια, υπό τον Νίκο Χαρδαλιά, προωθεί σχέδιο αξιοποίησης τεσσάρων πολυκατοικιών ως κοινωνικές κατοικίες, με χρηματοδότηση από το ΕΣΠΑ 2021-2027 και προϋπολογισμό περίπου 15 εκατ. ευρώ.
Το σχέδιο περιλαμβάνει τη διάθεση 108 διαμερισμάτων σε ευάλωτες κοινωνικές ομάδες και ειδικές χρήσεις, όπως φιλοξενία συνοδών ασθενών. Παράλληλα, προβλέπεται οργανωμένη μετεγκατάσταση των σημερινών διαμενόντων, με δυνατότητα επιστροφής υπό προϋποθέσεις.
Παρά τις διαβεβαιώσεις ότι δεν τίθεται θέμα κατεδάφισης ή εμπορικής εκμετάλλευσης, οι αντιδράσεις πολιτών αναδεικνύουν έντονη δυσπιστία. Το ζήτημα υπερβαίνει την τεχνική διάσταση και μετατρέπεται σε πολιτικό και κοινωνικό διακύβευμα, που αφορά τη διαχείριση της μνήμης, της κατοικίας και του δημόσιου χώρου.
——–
Αναλυτικά…
Το περιστατικό και το υπόβαθρο της έντασης
Η συνεδρίαση του Περιφερειακού Συμβουλίου Αττικής στο Χαϊδάρι εξελίχθηκε σε πεδίο έντονης αντιπαράθεσης, όταν ομάδα πολιτών εισήλθε στον χώρο διακόπτοντας τη διαδικασία. Το επίκεντρο της έντασης ήταν το μέλλον των ιστορικών πολυκατοικιών «Προσφυγικά Λεωφόρου Αλεξάνδρας», ενός εμβληματικού συγκροτήματος που συνδέεται άρρηκτα με τη μνήμη της προσφυγιάς του Μεσοπολέμου.
Οι αντιδράσεις δεν προέκυψαν εν κενώ. Τα Προσφυγικά έχουν βρεθεί επανειλημμένα στο επίκεντρο δημόσιων συζητήσεων για τη χρήση, την εγκατάλειψη και την πιθανή αξιοποίησή τους, ενώ αποτελούν και αντικείμενο αρχιτεκτονικής και ιστορικής προστασίας.
Το σχέδιο της Περιφέρειας: κοινωνική κατοικία με ευρωπαϊκή χρηματοδότηση
Σύμφωνα με πηγές της Περιφέρειας Αττικής, η διοίκηση του Νίκου Χαρδαλιά έχει καταλήξει σε συγκεκριμένο σχέδιο που απορρίπτει κατηγορηματικά σενάρια κατεδάφισης ή εμπορικής εκμετάλλευσης.
Ο βασικός άξονας της παρέμβασης είναι η μετατροπή μέρους του συγκροτήματος σε δομές κοινωνικής κατοικίας. Η πρώτη φάση αφορά τέσσερις πολυκατοικίες ιδιοκτησίας της Περιφέρειας, με συνολικά 108 διαμερίσματα, τα οποία θα διατεθούν σε:
- νοικοκυριά χαμηλού εισοδήματος
- νέους σε στεγαστική επισφάλεια
- χαμηλοσυνταξιούχους
- ανέργους σε διαδικασία επανένταξης
Παράλληλα, προβλέπεται ειδική πρόνοια για τη φιλοξενία συνοδών ασθενών του Αντικαρκινικό Νοσοκομείο Άγιος Σάββας, καλύπτοντας μια υπαρκτή κοινωνική ανάγκη που μέχρι σήμερα αντιμετωπίζεται αποσπασματικά.
Η χρηματοδότηση, που προσεγγίζει τα 15 εκατομμύρια ευρώ, εξασφαλίζεται από το Περιφερειακό ΕΣΠΑ 2021-2027 και περιλαμβάνει αποκατάσταση, ενεργειακή αναβάθμιση και λειτουργική ανακαίνιση των κτιρίων.
Το κρίσιμο ζήτημα: μετεγκατάσταση και κοινωνική αποδοχή
Ένα από τα πιο ευαίσθητα σημεία του σχεδίου αφορά τους σημερινούς διαμένοντες. Η Περιφέρεια αναγνωρίζει το δικαίωμα στη στέγη, επισημαίνοντας ωστόσο ότι η υφιστάμενη κατάσταση των κτιρίων δεν πληροί βασικά κριτήρια ασφάλειας και αξιοπρεπούς διαβίωσης.
Για τον λόγο αυτό προκρίνεται οργανωμένο σχέδιο μετεγκατάστασης, με πρόβλεψη επανένταξης όσων πληρούν τα κοινωνικά κριτήρια στις ανακαινισμένες κατοικίες. Πρόκειται για ένα εγχείρημα που απαιτεί λεπτούς χειρισμούς, καθώς αγγίζει ζητήματα κοινωνικών δικαιωμάτων, εμπιστοσύνης και θεσμικής αξιοπιστίας.
Η πολιτική διάσταση: μεταξύ διαβεβαιώσεων και δυσπιστίας
Η διοίκηση της Περιφέρειας επιχειρεί να παρουσιάσει το σχέδιο ως μια ισορροπημένη λύση που συνδυάζει:
- προστασία της ιστορικής μνήμης
- ενεργή κοινωνική πολιτική
- αξιοποίηση δημόσιων πόρων
Ωστόσο, η ένταση που εκδηλώθηκε καταδεικνύει ότι ένα σημαντικό τμήμα της κοινωνίας παραμένει επιφυλακτικό. Οι φόβοι για «έμμεση εμπορευματοποίηση» ή αλλοίωση του χαρακτήρα της περιοχής δεν έχουν εξαλειφθεί, ενώ η έλλειψη εμπιστοσύνης προς τις δημόσιες αρχές λειτουργεί ως καταλύτης αντιδράσεων.
Συνολικά…
Η διαμάχη για τα Προσφυγικά της Αλεξάνδρας δεν είναι απλώς μια σύγκρουση για τη χρήση ενός συγκροτήματος κατοικιών. Αντανακλά μια βαθύτερη κρίση εμπιστοσύνης μεταξύ πολιτών και θεσμών, αλλά και το διαρκές έλλειμμα συνεκτικής στεγαστικής πολιτικής στην Ελλάδα.
Η πρωτοβουλία της Περιφέρειας Αττικής κινείται σε μια κατεύθυνση που, θεωρητικά, συνδυάζει κοινωνική ευαισθησία και αναπτυξιακό ρεαλισμό. Ωστόσο, η επιτυχία της θα εξαρτηθεί από δύο κρίσιμους παράγοντες: τη διαφάνεια στη διαδικασία υλοποίησης και την ουσιαστική συμμετοχή των εμπλεκόμενων κοινωνικών ομάδων.
Χωρίς ευρεία διαβούλευση και εγγυήσεις για τη διατήρηση του δημόσιου και κοινωνικού χαρακτήρα του χώρου, ακόμη και το πιο ισορροπημένο σχέδιο κινδυνεύει να απορριφθεί κοινωνικά. Αντίθετα, εάν εφαρμοστεί με όρους κοινωνικής δικαιοσύνης και θεσμικής συνέπειας, μπορεί να αποτελέσει πρότυπο αστικής πολιτικής για την επαναξιοποίηση ιστορικών χώρων.
Τα Προσφυγικά, τελικά, λειτουργούν ως καθρέφτης των αντιφάσεων της σύγχρονης πόλης: μεταξύ μνήμης και ανάπτυξης, κοινωνικής ανάγκης και πολιτικής αξιοπιστίας.
