Η δημόσια αντιπαράθεση για την πορεία και τις δυσλειτουργίες του προγράμματος ΤΕΒΑ (Ταμείο Ευρωπαϊκής Βοήθειας προς τους Απόρους) εισέρχεται σε νέα φάση, καθώς οι Περιφερειάρχες της χώρας επιχειρούν να αποστασιοποιηθούν από τις ευθύνες που τους αποδίδονται για το διοικητικό «αλαλούμ» που καταγράφηκε στην υλοποίησή του.
Το πρόγραμμα, το οποίο συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση και υλοποιείται σε εθνικό επίπεδο, αποτέλεσε για χρόνια βασικό εργαλείο κοινωνικής πολιτικής, προσφέροντας τρόφιμα και βασικά αγαθά σε εκατοντάδες χιλιάδες ευάλωτα νοικοκυριά. Στο δημόσιο λόγο των Περιφερειών, μάλιστα, είχε συχνά προβληθεί ως «εμβληματική δράση» κοινωνικής συνοχής.
Ωστόσο, η εικόνα αυτή φαίνεται να μεταβάλλεται ριζικά μετά τις καθυστερήσεις, τις ακυρώσεις διαγωνισμών και τις καταγγελίες για δυσλειτουργίες. Με επίσημη τοποθέτηση της Ένωση Περιφερειών Ελλάδας, οι Περιφερειάρχες αποδίδουν την πλήρη ευθύνη στον ΟΠΕΚΑ και, κατ’ επέκταση, στην κεντρική κυβέρνηση.
Μετατόπιση ευθυνών ή θεσμική πραγματικότητα;
Σύμφωνα με την ανακοίνωση, ο ρόλος των Περιφερειών ήταν «καθαρά υποστηρικτικός και διεκπεραιωτικός», χωρίς ουσιαστική εμπλοκή στον σχεδιασμό ή την προκήρυξη των διαγωνισμών. Οι διακηρύξεις, όπως υποστηρίζεται, συντάχθηκαν κεντρικά από τον ΟΠΕΚΑ και παραδόθηκαν αυτούσιες στις Περιφέρειες, χωρίς περιθώριο τροποποίησης.
Η θέση αυτή επιχειρεί να επαναπροσδιορίσει τη θεσμική ευθύνη: από έναν αποκεντρωμένο μηχανισμό υλοποίησης, σε ένα αυστηρά κεντρικά ελεγχόμενο σύστημα. Ωστόσο, η πολιτική διάσταση της υπόθεσης παραμένει έντονη. Για χρόνια, οι Περιφέρειες αξιοποιούσαν το ΤΕΒΑ ως βασικό στοιχείο κοινωνικής πολιτικής και πολιτικής προβολής, γεγονός που σήμερα δημιουργεί ερωτήματα για τη συνέπεια της στάσης τους.
Διοικητικές δυσλειτουργίες και καθυστερήσεις
Οι Περιφερειάρχες αποδίδουν τις καθυστερήσεις αποκλειστικά στο θεσμικό πλαίσιο των διαγωνισμών και στις αποφάσεις του ΟΠΕΚΑ. Πράγματι, το ΤΕΒΑ στην Ελλάδα έχει επανειλημμένα βρεθεί αντιμέτωπο με:
- χρονοβόρες διαδικασίες δημοσίων συμβάσεων
- ενστάσεις και προσφυγές μεταξύ αναδόχων
- ακυρώσεις διαγωνισμών λόγω τυπικών ή ουσιαστικών ελλείψεων
- ασυνέχειες στη χρηματοδότηση και στον σχεδιασμό
Η μετάβαση, μάλιστα, από το ΤΕΒΑ στο νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο κοινωνικής στήριξης (ESF+ – Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο Plus) δημιουργεί πρόσθετες προκλήσεις, καθώς αλλάζει το μοντέλο παροχής βοήθειας (π.χ. κουπόνια αντί φυσικής διανομής).
Πολιτική ευθύνη και κοινωνικές συνέπειες
Παρά τις θεσμικές διευκρινίσεις, η ουσία του ζητήματος παραμένει πολιτική: ποιος ευθύνεται όταν ένα πρόγραμμα κοινωνικής προστασίας δεν φτάνει εγκαίρως στους δικαιούχους;
Η πραγματικότητα είναι ότι οι ωφελούμενοι –οι πλέον ευάλωτες κοινωνικές ομάδες– βιώνουν άμεσα τις συνέπειες των καθυστερήσεων. Η έλλειψη τροφίμων και βασικών ειδών δεν είναι διοικητικό ζήτημα, αλλά ζήτημα καθημερινής επιβίωσης.
Η απόφαση για αναμόρφωση ή ακόμη και κατάργηση του προγράμματος με τη σημερινή του μορφή, όπως επισημαίνει η ΕΝΠΕ, ανήκει αποκλειστικά στην Πολιτεία. Ωστόσο, η διαχείριση της μετάβασης θα αποτελέσει κρίσιμο τεστ για την αποτελεσματικότητα τόσο της κεντρικής διοίκησης όσο και της αυτοδιοίκησης.
Συμπέρασμα
Η υπόθεση του ΤΕΒΑ αναδεικνύει ένα διαχρονικό πρόβλημα της ελληνικής διοίκησης: τη διάχυση ευθυνών μεταξύ κεντρικού κράτους και αυτοδιοίκησης. Οι Περιφέρειες επιχειρούν να αποσείσουν το βάρος, επικαλούμενες θεσμικά όρια. Ωστόσο, η πολιτική πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη.
Σε ένα περιβάλλον αυξανόμενων κοινωνικών ανισοτήτων, η αποτελεσματική λειτουργία τέτοιων προγραμμάτων δεν είναι απλώς θέμα αρμοδιοτήτων, αλλά ζήτημα κοινωνικής ευθύνης και πολιτικής αξιοπιστίας.
