Έρευνα με αποκαλυπτικά στοιχεία για την σεξουαλική παρενόχληση στον εργασιακό χώρο παρουσίασε η ΓΣΕΕ.

Η έρευνα- σοκ, που παρουσίασε η ΓΣΕΕ αναμφίβολα ενίσχυσε την αίσθηση ότι αν θεωρείται μια φορά δύσκολο για έναν εργαζόμενο να καταγγείλει τον εργοδότη του για παραβίαση των όρων εργασίας, η καταγγελία για σεξουαλική παρενόχληση μοιάζει με βουνό. Κανόνας η σεξουαλική παρενόχληση στους χώρους εργασίας -6 τρανταχτές καταγγελίες, ακόμη και για κρυφές κάμερες…

Η έρευνα δείχνει ότι η σεξουαλική παρενόχληση στον χώρο εργασίας είναι συνηθισμένη (43,5%) ή πολύ συνηθισμένη (31,4%). Κοινώς, είναι ο κανόνας.  Το ότι οι 3 στους 10 εργαζόμενους δηλώνουν θύματα τέτοιων συμπεριφορών, δεν μπορεί να προκαλεί έκπληξη.

Τι θεωρείται σεξουαλική παρενόχληση

Αγγίγματα, σωματική βία, αδικαιολόγητη μεγάλη εγγύτητα, σχόλια και ερωτήσεις για την εμφάνιση, τον τρόπο ζωής, τον σεξουαλικό προσανατολισμό, προσβλητικά τηλεφωνήματα, σφυρίγματα, σεξουαλικά φορτισμένες χειρονομίες, ανάρμοστα έντονα ή απρεπή βλέμματα, άσεμνα

σεξουαλικά αστεία ή προσβλητικά σχόλια για το σώμα, παρουσίαση σεξουαλικού υλικού, σεξουαλικά φορτισμένα e-mail ή μηνύματα SMS, ανάρμοστη προσέγγιση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Όλα, παραλλαγές στο ίδιο θέμα, ενώ στις πιο επιθετικές μορφές, το θύμα πιέζεται, εκβιάζεται, με αντάλλαγμα μια αύξηση μισθού, μια προαγωγή ή ακόμα και τη διατήρηση της θέσης εργασίας.

————————–

Τρεις στις τέσσερις υποθέσεις σεξουαλικής παρενόχλησης στην εργασία αφορούν γυναίκες – Μόνο το 1,6% των θυμάτων κάνει καταγγελία

Στο 49,4% των περιπτώσεων ο δράστης είναι άντρας συνάδελφος ή συνεργάτης. Τρεις στις τέσσερις υποθέσεις σεξουαλικής παρενόχλησης στην εργασία αφορούν γυναίκες – Μόνο το 1,6% των θυμάτων κάνει καταγγελία

«Η βία και η παρενόχληση στον κόσμο της εργασίας είναι ένα διαδεδομένο φαινόμενο, που πρέπει να αντιμετωπιστεί άμεσα, ενώ, την ίδια στιγμή, ελάχιστο ποσοστό των θυμάτων προχωράει σε καταγγελία τέτοιων περιστατικών στα αρμόδια θεσμικά όργανα, γεγονός το οποίο δείχνει ότι είναι αναγκαίο να καταβληθούν πολλές προσπάθειες, για να ενισχυθεί η εμπιστοσύνη».

Αυτό προκύπτει, μεταξύ άλλων, από την πρώτη επίσημη μελέτη της Γενικής Συνομοσπονδίας Εργατών Ελλάδας (ΓΣΕΕ) και της Γραμματείας Ισότητας της Συνομοσπονδίας σε συνεργασία με το Ίδρυμα Friedrich Ebert Stiftung (FES) για το φαινόμενο της σεξουαλικής παρενόχλησης και βίας στην εργασία, την οποία παρουσίασαν σήμερα σε εκδήλωση, η οποία πραγματοποιήθηκε στα γραφεία της ΕΣΗΕΑ, μετά τη θέση σε ισχύ του ν. 4808/2021 και την κύρωση της Διεθνούς Σύμβασης Εργασίας 190 του ILO.

Τα στοιχεία είναι αποκαλυπτικά και φανερώνουν την έκταση του προβλήματος, αλλά και το γεγονός ότι αυτά τα φαινόμενα δυστυχώς δεν δηλώνονται στις αρμόδιες αρχές.

Απ’ όλα τα στάδια της έρευνας, η οποία διενεργήθηκε το διάστημα από τις 9 Ιουλίου έως τις 9 Σεπτεμβρίου 2024 σε 876 συμμετέχοντες, προέκυψε, επίσης, διάχυτη η ανάγκη και η αγωνία να υπάρχει πρόσβαση των θυμάτων σε μηχανισμούς αποτελεσματικής προστασίας σε όλη την επικράτεια.

Συγκεκριμένα, σύμφωνα με τα ευρήματα της έρευνας, μόνο το 1,6% των θυμάτων κατήγγειλε το περιστατικό στις αρμόδιες αρχές. Ανάλογα είναι τα αποτελέσματα και της ετήσιας έκθεσης της Επιθεώρησης Εργασίας, με βάση τα οποία, για ολόκληρο το 2023, την Επιθεώρηση Εργασίας απασχόλησαν μόνο 12 υποθέσεις για το ζήτημα αυτό πανελλαδικά.

Όπως προκύπτει από την έρευνα, τα θύματα δεν ενημερώνουν τα αρμόδια θεσμικά όργανα, είτε γιατί δεν τα εμπιστεύονται (27,2%) είτε γιατί πιστεύουν ότι δεν θα γίνει κάτι ουσιαστικό (51,1%) ή γιατί φοβούνται ότι η καταγγελία θα επηρεάσει αρνητικά την εργασία τους, τη θέση τους ή τις προοπτικές επαγγελματικής εξέλιξής τους (37%).

Παράλληλα, μόνο το 3,1% διαθέτει Συλλογική Σύμβαση Εργασίας με διατάξεις που καλύπτουν τη σεξουαλική παρενόχληση.

Επίσης, το 78,9% δήλωσε ότι τα συνδικάτα πρέπει να επιμείνουν στην ένταξη κατάλληλων ρυθμίσεων στους κανονισμούς εργασίας για τη σεξουαλική παρενόχληση και βία.

Όπως επισημάνθηκε, έχει σταματήσει η λειτουργία των δομών θεσμικού κοινωνικού διαλόγου με τη συμμετοχή των συνδικάτων τόσο για την ισότητα των φύλων, τις διακρίσεις, τη βία και την παρενόχληση στην εργασία, όσο και για την κατάσταση στο πεδίο και τους ελέγχους από την Επιθεώρηση Εργασίας.

Ειδικότερα, 1 στους/στις 3 εργαζόμενους/ες έχει δεχτεί σεξουαλική παρενόχληση στον χώρο εργασίας (31,4% – 275 περιστατικά).

Επιπλέον, 3 στα 4 θύματα είναι γυναίκες εργαζόμενες (75,3%), το 21,1% είναι άντρες και 1,5% δεν δήλωσε ταυτότητα φύλου.

• Το 77,1% τέτοιων φαινομένων προέρχεται από τον ιδιωτικό τομέα και 17,8% από τον δημόσιο τομέα.
• Το 43,5% του γενικού δείγματος σημείωσε ότι το φαινόμενο είναι συνηθισμένο στον χώρο εργασίας και το 31,5% απάντησε ότι είναι πολύ συνηθισμένο.

Οι μορφές των ανεπιθύμητων συμπεριφορών είναι λεκτικές, μη λεκτικές, σωματικές και διαδικτυακές.

Απρεπή και ανάρμοστα βλέμματα και άσεμνα σεξουαλικά αστεία στο γραφείο

Τα περισσότερα θύματα, που βίωσαν ανεπιθύμητη συμπεριφορά στην τρέχουσα θέση εργασίας τους, είχαν δεχθεί ανάρμοστα έντονα ή απρεπή βλέμματα, τα οποία τους έκαναν να νιώσουν άβολα (65,5%). Το 46,2% είχε υποστεί άσεμνα σεξουαλικά αστεία ή προσβλητικά σχόλια για το σώμα ή την ιδιωτική ζωή. Το 32,4% είχε υποστεί ανεπιθύμητη σωματική επαφή, όπως μεγάλη εγγύτητα, άγγιγμα σε μέρη του σώματος, φιλιά/αγκαλιές ή κάτι άλλο. Το 20,7% αντιμετώπισε συμπεριφορά σεξουαλικής φύσης στην εργασία, που του προκάλεσε αισθήματα προσβολής, ταπείνωσης ή φόβου. Το 17,5% δέχθηκε ανάρμοστες προτάσεις για ραντεβού. Το 12% υπέστη ανάρμοστες προτάσεις για σεξουαλική δραστηριότητα και το 6,9% υπέστη ανάρμοστες προτάσεις σε ιστοσελίδες κοινωνικής δικτύωσης.

Αναφορικά με τους κλάδους που επηρεάζονται περισσότερο, τις επτά πρώτες θέσεις καταλαμβάνουν οι εξής κλάδοι: χρηματοοικονομικές και ασφαλιστικές δραστηριότητες (31,6%), άλλες δραστηριότητες παροχής υπηρεσιών (6,9%), εκπαίδευση (6,9%), δραστηριότητες σχετικές με την υγεία και την κοινωνική μέριμνα (6,2%), διοικητικές και υποστηρικτικές δραστηριότητες (5,1%), ενημέρωση και επικοινωνία (4,7%) και τέχνες, διασκέδαση και ψυχαγωγία (3,3%).

• Στο 49,4% των περιπτώσεων ο δράστης είναι άντρας συνάδελφος ή συνεργάτης.
• Στο 40,4% των περιστατικών ο δράστης είναι άντρας εργοδότης ή προϊστάμενος.
• Το 27,1% των περιστατικών σχετιζόταν με άντρα πελάτη, ασθενή ή επιβάτη.

Συνέπειες της σεξουαλικής παρενόχλησης στους εργαζόμενους

Το 67,3% ένιωσε άβολα στον χώρο εργασίας, το 31,9% απέφευγε τις κοινωνικές επαφές με συναδέλφους, το 29,5% δυσκολευόταν να συγκεντρωθεί ή να εκτελέσει τα καθήκοντά του, το 24,7% σκέφτηκε να αποχωρήσει από την εργασία του και το 21,9% εκδήλωσε κατάθλιψη ή άλλες δυσάρεστες ψυχολογικές συνέπειες.

Η αντίδραση των θυμάτων στη σεξουαλική παρενόχληση

Το 38,2% των θυμάτων απάντησε ότι δεν αντέδρασε καθόλου, το 3,6% υπέβαλε επίσημη καταγγελία σε ειδική μονάδα του χώρου εργασίας και το 5,2% κατήγγειλε το περιστατικό σε συνδικαλιστική οργάνωση.

Αποτελέσματα της αντίδρασης στις περιπτώσεις που τα θύματα αντιπαρατέθηκαν με τον δράστη ή ενημέρωσαν τα αρμόδια άτομα ή όργανα:

Το 45,7% των συμμετεχόντων δήλωσε ότι δεν υπήρξε κανένα αποτέλεσμα, το 27,5% δήλωσε ότι η παρενόχληση σταμάτησε, το 8,7% σημείωσε ότι ο ισχυρισμός διερευνήθηκε και το 6,5% απάντησε ότι ο δράστης μεταφέρθηκε σε άλλο τμήμα.

Όσοι υπέβαλαν επίσημη καταγγελία, απάντησαν για το αποτέλεσμα της καταγγελίας ως εξής:

• το 7,1% απάντησε ότι η καταγγελία βελτίωσε την κατάσταση,
• το 10% ότι δεν άλλαξε τίποτα και
• το 6,4% ότι η καταγγελία επιδείνωσε την κατάσταση.

Τι είδους πληροφόρηση και υποστήριξη θα ήθελαν να λάβουν τα θύματα

• Το 43,8% ζητάει επαγγελματική και νομική υποστήριξη για την καταγγελία της παρενόχλησης και της βίας.
• Το 48,1% ζητάει ενημέρωση/πληροφορίες από τα αρμόδια θεσμικά όργανα σχετικά με τις ενέργειες σε περίπτωση σεξουαλικής παρενόχλησης.
• Το 41,3% ζητάει προστασία από άλλη σεξουαλική παρενόχληση και προστασία από αντίποινα.
• Το 34,9% ζητάει ηθική υποστήριξη.
• Το 33,2% ζητάει επαγγελματική βοήθεια για την κατανόηση των δικαιωμάτων.

Σεξουαλική παρενόχληση στον εργασιακό χώρο: Οι καταγγελίες

• Το γεγονός ότι μόλις το 1,6% των θυμάτων κατήγγειλε την σεξουαλική παρενόχληση στις Αρχές, θα πρέπει να προβληματίζει. Όχι τόσο λόγω του αναιμικού ποσοστού αυτών των επίσημων καταγγελιών, αλλά επειδή η κατάληξη τους όντως δικαιώνει τις επιφυλάξεις των θυμάτων.
• Αφού το θύμα ήρθε σε άμεση αντιπαράθεση με τον δράστη ή ενημέρωσε τα αρμόδια άτομα ή θεσμικά όργανα, στο 45,7% των περιπτώσεων δεν συνέβη τίποτα, δεν λήφθηκε κανένα μέτρο, ενώ μόνο στο 8,7% των περιπτώσεων διερευνήθηκε η καταγγελία.

Χαρακτηριστικές περιπτώσεις

Χαρακτηριστικές είναι οι περιπτώσεις, που έφτασαν απευθείας στην Επιθεώρηση Εργασίας ή πέρασαν πρώτα από τον Συνήγορο του Πολίτη. Η δικαίωση των θυμάτων είναι μάλλον η εξαίρεση.

• Περίπτωση 1: Εργαζόμενη καταγγέλλει για σεξουαλική παρενόχληση άλλο εργαζόμενο (χειριστή κλάρκ), με αναφορά στην αίτησή της σε ένα περιστατικό λεκτικής βίας και παρενόχλησης και σε ένα περιστατικό σωματικής βίας και σεξουαλικής παρενόχλησης εν ώρα εργασίας από τον ίδιο εργαζόμενο.
• Αίτημά της, η τιμωρία του καταγγελλόμενου με την απόλυσή του και επιβολή προστίμου στην επιχείρηση, διότι επέδειξε ανοχή μη προβαίνοντας στις νόμιμες ενέργειες. Αντ’ αυτού προέβησαν στην πρόωρη λύση της δικής της σύμβασης εργασίας ορισμένου χρόνου, χωρίς καμία ενημέρωσή της για τα δικαιώματά της και χωρίς ουσιαστική προσπάθεια διερεύνησης των καταγγελλομένων.
• «Κατά τη συζήτηση της καταγγελίας, διατυπώθηκαν αντικρουόμενοι πραγματικοί ισχυρισμοί σχετικά με τα πραγματικά περιστατικά που έλαβαν χώρα το επίμαχο χρονικό διάστημα στο χώρο εργασίας, η υπαγωγή των οποίων στα νομικά δεδομένα της υπόθεσης άπτεται της αποκλειστικής κρίσης των αστικών ή και ποινικών δικαστηρίων κατόπιν προσφυγής κάθε ενδιαφερόμενου μέρους» και κάπως έτσι η Επιθεώρηση Εργασίας παράπεμψε την υπόθεση στη δικαιοσύνη.

Περίπτωση 2: Καταγγελία πρακτικώς ασκούμενης για περιστατικό προσβολής γενετήσιας αξιοπρέπειας, βίας και σεξουαλικής παρενόχλησης από το νόμιμο εκπρόσωπο της επιχείρησης.

• Δέκα μέρες μετά την έναρξη της πρακτικής άσκησής της την κάλεσε ο εργοδότης στο γραφείο του για να της δείξει κάποιο πρόγραμμα στον υπολογιστή του και εκείνη τη στιγμή εκμεταλλευόμενος την απουσία τρίτων ατόμων στο γραφείο προσπάθησε να τη φιλήσει ακουμπώντας τη στο μηρό και στην πλάτη. Ξαφνιάστηκε, τραβήχτηκε αμέσως πίσω και έφυγε αμέσως από το χώρο του γραφείου. Συνέχισε να εργάζεται κανονικά μέχρι τη λήξη του ωραρίου, χωρίς να αναφέρει τίποτα σε κανένα και χωρίς να έχει συνέχεια το συμβάν.
• Το απόγευμα της ίδιας ημέρας κατήγγειλε το συμβάν στο οικείο αστυνομικό τμήμα υποβάλλοντας και μήνυση εναντίον του εν λόγω εργοδότη. Την αμέσως επόμενη εργάσιμη ημέρα ενημέρωσε τη γραμματεία της επιχείρησης για την αποχώρησή της εξαιτίας του συμβάντος και ταυτόχρονα και τη σχολή της, η οποία και την τοποθέτησε σε άλλο φορέα, ώστε να ολοκληρώσει σε αυτόν την πρακτική της.

Περίπτωση 3: Καταγγελία τεσσάρων εργαζομένων (3 γυναίκες και 1 άντρας) για επαναλαμβανόμενα περιστατικά λεκτικής βίας με απειλές, ύβρεις, ξεσπάσματα θυμού και επιθετική συμπεριφορά (χτυπώντας επιφάνειες και πετώντας αντικείμενα) από τον αντιπρόεδρο της επιχείρησης.

• Ειδικά και καταγγελία για σεξουαλική παρενόχληση σε μία από τις καταγγέλλουσες εργαζόμενες από το ίδιο ως άνω άτομο.
• Η ίδια η καταγγέλλουσα τη σεξουαλική παρενόχληση κατά τη συζήτηση της εργατικής διαφοράς, δήλωσε ότι η Πρόεδρος του ΔΣ μερίμνησε και δεν υπήρξαν πάλι «περιστατικά» και δεν αντιμετώπισε ξανά «χυδαία συμπεριφορά». Η καταγγέλλουσα συνεχίζει να είναι εργαζόμενη της εταιρείας και όπως δήλωσε υπάρχει πλέον απόσταση από τον καταγγελλόμενο.

Περίπτωση 4: Καταγγελία από εργαζόμενη για ανάρμοστη συμπεριφορά, λεκτική βία και σεξουαλική παρενόχληση δύο φορές από τον εργοδότη και για ανάρμοστη συμπεριφορά από μια συνεργάτιδα του.

• Επήλθε εντέλει και η καταγγελία της σύμβασης εργασίας της καταγγέλλουσας. «Τα ζητήματα που εγείρει η πλευρά της προσφεύγουσας, λόγω της ιδιαιτερότητας αυτών και των διαφορετικών θέσεων των δύο πλευρών, χρήζουν περαιτέρω διερεύνησης, μέσω αποδεικτικών μέσων τα οποία δύναται να εξετάσει η Δικαιοσύνη δια των αρμοδίων Δικαστηρίων», ήταν η κατάληξη της καταγγελίας ενώπιον των Αρχών. Κοινώς θα πρέπει να βρει το δίκιο της στα δικαστήρια.

Περίπτωση 5: Καταγγελία από εργαζόμενο για σεξουαλική παρενόχληση από τον νόμιμο εκπρόσωπο της επιχείρησης, με σεξουαλικού περιεχομένου συζητήσεις, σεξουαλικά υπονοούμενα, ερωτήσεις σχετικά με τις σεξουαλικές του προτιμήσεις, προτάσεις για κοινή έξοδο και άγγιγμα σε ιδιαίτερα σημεία (γλουτούς).

• Παρά το γεγονός ότι εξέφρασε στον καταγγελλόμενο τη δυσαρέσκειά του αυτός συνέχισε να έχει την ίδια συμπεριφορά. Ο Επιθεωρητής Εργασιακών Σχέσεων, που διενήργησε τη διαδικασία της εργατικής διαφοράς διαπίστωσε παραβίαση από τον εργοδότη της απαγόρευσης βίας και παρενόχλησης στην εργασία και προέβη στην επιβολή της προβλεπόμενης διοικητικής κύρωσης.

Περίπτωση 6: Καταγγελία από επτά εργαζόμενες κατόπιν διαπίστωσης ότι ο εργοδότης τους είχε εγκαταστήσει, εν αγνοία τους, στις δύο τουαλέτες της επιχείρησης, που χρησιμοποιούν τόσο οι εργαζόμενοι όσο και οι πελάτες, βιντεοληπτικές κάμερες, καθώς και υπόνοιας για διακίνηση του σχετικού υλικού στο διαδίκτυο, γεγονός το οποίο συνιστά παρενόχληση και επιφέρει προσβολή της προσωπικότητάς τους.

• Δήλωσαν ότι παράλληλα έχουν κινήσει και τη σχετική ποινική διαδικασία σε βάρος του εργοδότη τους. Η απουσία του εργοδότη από την συζήτηση για την καταγγελία, κρίθηκε αδικαιολόγητη, καθώς κλήθηκε νομίμως και ως εκ τούτου θεσπίσθηκε μαχητό τεκμήριο για την αλήθεια των πραγματικών ισχυρισμών της παριστάμενης πλευράς των καταγγελλουσών.

Σημειωτέον, για να απομακρυνθούν οι κάμερες, χρειάστηκε η παρέμβαση της Αστυνομίας…

Στο πλαίσιο της εκδήλωσης, προτάθηκε να διεξαχθεί ένα εκπαιδευτικό πρόγραμμα ή εκστρατεία ευαισθητοποίησης ή και τα δύο από το επόμενο έτος (2025). Προϋπόθεση είναι η συνεργασία όλων των ενδιαφερόμενων μερών (εργαζομένων, εργοδοτών και ανεξάρτητων αρχών).

Όπως τονίστηκε, η συνεργασία όλων είναι απαραίτητη για την πρόληψη και καταπολέμηση του φαινομένου. Στόχος είναι τα θύματα να αποκτήσουν θάρρος, ώστε να καταγγείλουν και να αντιμετωπίσουν την παρενόχληση και τη βία στον χώρο εργασίας.

Χαιρετισμούς στην εκδήλωση απηύθυναν, μεταξύ άλλων, η πρόεδρος της ΕΣΗΕΑ Μαρία Αντωνιάδου, ο πρόεδρος της ΓΣΕΕ Γιάννης Παναγόπουλος, η διευθύντρια του FES Αθήνας Ρεγγίνε Σούμπερτ, η γενική γραμματέας Ισότητας & Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων Κατερίνα Πατσογιάννη, η πρόεδρος της Εθνικής Επιτροπής για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (ΕΕΔΑ) Μαρία Γαβουνέλη και ο εκπρόσωπος Τύπου του ΠΑΣΟΚ-Κινήματος Αλλαγής εργατολόγος Κώστας Τσουκαλάς.

Την εθνική έκθεση για τη σεξουαλική παρενόχληση στον χώρο εργασίας παρουσίασαν η συντάκτρια της έκθεσης δρ. Αθηνά Μαλαγαρδή και ο στατιστικός αναλυτής Κώστας Μπουκουβάλας.